Σάββατο, Νοεμβρίου 22, 2014

Γενναία ψεύδη

Προκειμένου οι πολίτες της Καλλίπολης να διαχωριστούν στις 3 τάξεις των δημιουργών, επίκουρων και αρχόντων, ο Πλάτων, μέσω των χαρακτήρων του διαλόγου, δηλώνει πως θα ήταν αναγκαίο ένα γενναίον ψεύδος για την αυστηρή κοινωνική συνοχή. Θα έπρεπε να πεισθούν ότι είχε προεξοφληθεί το είδος του χαρακτήρα τους, όταν βγήκαν από τα σπλάχνα της γης. Όταν τους δημιουργούσε ο Θεός, τους φύλακες-άρχοντες τους έφτιαξε από χρυσάφι, τους φύλακες-επίκουρους από ασήμι και τους δημιουργούς από σίδηρο και χαλκό.
Ωστόσο, υπάρχει κινητικότητα ανάμεσα στις τάξεις, καθώς η Ιδεώδης Πολιτεία βασίζεται στην αριστοκρατία του πνεύματος. Αν από χρυσούς γονείς γεννιόταν διαφορετικό παιδί ή αντίστροφα, σε κάθε περίπτωση όφειλαν να το στείλουν στην τάξη όπου πραγματικά ανήκε.
Ο Πλάτωνας προτιμούσε κάτι τέτοιο, ακόμη και λάθος, όπου όλοι οι άνθρωποι θα συνέχιζαν ευτυχισμένοι τη ζωή τους, παρά μια δημοκρατία, όπου θα κυριαρχούσε ο όχλος και θα επερχόταν δυστυχία. Ο χαρακτηρισµός "γενναίον" σχετίζεται µε το σκοπό για τον οποίον λέγεται: να πεισθούν οι πολίτες ότι πρέπει να αισθάνονται αδέλφια για να εξασφαλιστεί η διατήρηση και ευδαιμονία της πόλεως. Ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά και στα Ηθικά Νικομάχεια επικρίνει τη θεωρία αυτή και υποστηρίζει ότι θα προκαλεί στάσεις (εξεγέρσεις) στην πόλη και δε θα συµβάλλει στην ενότητά της.
Αυτά λέει η wikipedia για αυτή τη σημαντική φιλοσοφική συνεισφορά του Πλάτωνα στην παγκόσμια διανόηση: Τη φιλοσοφική νομιμοποίηση του ψεύδους στην πολιτική.

Με την Έλλη Παππά να σχολιάζει την υπόθεση του γενναίου ψεύδους από τη σκοπιά της ανθρωπότητας, δηλαδή από τη σκοπιά όλων όσων επί αιώνες έχουν φάει με τη σέσουλα τα γενναία ψεύδη: 
Ο αρχαίος φιλόσοφος, ο Πλάτωνας, που πρώτος δίδαξε τη νομιμοποίηση του ψεύδους στην πολιτική, είχε διατυπώσει μια επιφύλαξη: όσο καλοδουλεμένο, όσο γενναίον κι αν είναι το ψεύδος δεν έχει πολλές ελπίδες να γίνει πιστευτό από τους ανθρώπους με κάπως ώριμη σκέψη, γι' αυτό και παίρνει τα μέτρα του ο φιλόσοφος: περιορίζει τη χρήση του πιο χοντροκομμένου ψεύδους στους απολύτως ανώριμους, στους κάτω των δέκα ετών εγκεφάλους.
 Τέλος πάντων όπως και να 'χει το ζήτημα, καλέ μου αναγνώστη, να θυμάσαι ότι τα γενναία ψεύδη δεν τα εισήγαγε πρώτος ο Χ ή ο Ψ ή ο Ζ φίλος ή εχθρός σου που άρχισε μια ωραία πρωία να εξαπολύει φούμαρα σχετικά με τη γενεαλογία τη δική του ή της ιδεολογίας του.
Όχι σου λέω.
Δεύτερος ήρθε ο φίλος σου.
Διότι ο Πλάτων ήταν που πρωτο-λάνσαρε τα γενναία ψεύδη, κι εφόσον όσο να 'ναι ο Πλάτων συνεχίζει να θεωρείται σοφός άνθρωπος, ας είσαι κι εσύ λίγο ανεκτικός σχετικά με την ενδεχόμενη σοφία των επί των ημερών μας φουμαρολογούντων και ξεφουρνιζόντων γενναία ψεύδη. 

Τραγούδι.
Τζίμης Πανούσης, Π.Χ.

Δευτέρα, Νοεμβρίου 10, 2014

Το δώρο της Γιάννας

Πολλοί κακεντρεχείς σχολίασαν κακεντρεχώς
τη συνάντηση της Γιάννας με τον πρόεδρα...
Και άρχισαν οι κακεντρεχείς
τις κακενρέχειες
υπό τύπον ερωτήματος
αν η Γιάννα έγινε αντισυστημική
ή μπας και είναι ο Σύριζας που έγινε συστημικός..

Λίγοι όμως είναι σε θέση να γνωρίζουν
το γέμον επαναστατικών συμβολισμών δώρο
που η Γιάννα κουβαλούσε στην κόκκινη τσάντα της, 
και το οποίο δώρο πρόσφερε στον πρόεδρα
προκειμένου αυτός να το κρεμάσει στο κόκκινο φόντο της φωτο 
δίνοντας μια επαναστατική εσάνς στο γραφείο του!


Κυριακή, Νοεμβρίου 09, 2014

32ος κλασικός μαραθώνιος: Η χαμένη ευκαιρία

Ο σημερινός 32ος κλασικός μαραθώνιος της Αθήνας υπήρξε, απλώς, μια χαμένη ευκαιρία.
Μια ευκαιρία να σπάσει κάθε ρεκόρ, πήγε χαμένη.

Για παράδειγμα, θα μπορούσε να έχει σπάσει κάθε ρεκόρ συμμετοχής, εφόσον ο αριθμός των συμμετεχόντων κάλλιστα θα μπορούσε να είναι 4 εκατομμύρια Έλληνες κάτοικοι της Αθήνας, συν τουλάχιστον δύο εκατομμύρια Έλληνες απ' την υπόλοιπη Ελλάδα, συν τουλάχιστον ένα εκατομμύριο Έλληνες του εξωτερικού, συν εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες που ζουν στην Ελλάδα και τουρίστες που έτυχε να βρίσκονται αυτές τις μέρες στην Αθήνα.

Όλοι αυτοί -και ακόμα περισσότεροι- είναι περισσότερο από βέβαιο πως θα είχαν ενδιαφερθεί να τρέξουν στον σημερινό μαραθώνιο, εάν είχε ανακοινωθεί πως ο υπεραθλητής με το ελληνικό ονοματεπώνυμο θα έπαιρνε και αυτός μέρος...

Επίσης, ο αθλητής αυτός, ο βέβαιος νικητής με το ελληνικό ονοματεπώνυμο, κάλλιστα θα μπορούσε, όχι απλώς να έχει επιτύχει επίδοση-ρεκόρ (πολύ καλύτερη από εκείνη που επέτυχε ο Κενυάτης αθλητής) αλλά θα μπορούσε -θα ήταν αναγκασμένος εκ των πραγμάτων- κυριολεκτικά να συντρίψει την προηγούμενη καλύτερη επίδοση, γράφοντας, κυριολεκτικά, ιστορία.

Δυστυχώς, τίποτε από αυτά δεν συνέβη. Και είναι κρίμα. Οι αρμόδιοι έδειξαν πρωτοφανή και αδικαιολόγητη αβελτηρία και δεν φρόντισαν να τον πείσουν να συμμετάσχει...

Φωτογραφία του αθλητού με το ελληνικό ονοματεπώνυμο,
ο οποίος αν συμμετείχε στον μαραθώνιο
ευχαρίστως θα συμμετείχαν και εκατομμύρια συνέλληνες
για να έχουν την ευκαιρία να τον πάρουν στο κυνήγι
αναγκάζοντάς τον να σπάσει κάθε ρεκόρ ταχύτητας.

Σάββατο, Νοεμβρίου 08, 2014

Λένιν και Πλωτίνος

"Χωρίς επαναστατική θεωρία δεν υπάρχει επαναστατικό κίνημα" έλεγε ο Λένιν και κάπου το πέτυχα τις προάλλες επ' αφορμή της νιοστής επετείου της Οκτωβριανής επαναστάσεως, και μου ήρθε στο μυαλό η κλασική ατάκα όσων βαριούνται να ξεκουνήσουν. Ατάκα λέγουσα "Μια χαρά τα λέτε στη θεωρία... Να σας δούμε όμως τι θα κάνετε στην πράξη", ατάκα που εμπεριέχει τη σφοδρή πιθανολόγηση που λέει ότι "σκατά θα τα κάνετε στην πράξη κι εσείς όπως όλοι". Πρόκειται για ατάκα που κυκλοφορεί σε πολλές παραλλαγές (π.χ. εκείνοι που βαριούνται να ασχοληθούν με θεωρητικά ή θεολογικά ή ιδεολογικά ή οικονομολογικά κλπ ζητήματα, πετάνε ένα "όλες οι θεωρίες είναι εξαιρετικές... στην πράξη είναι που κολλάμε" και ξεμπερδεύουν έχοντας αποφύγει τη μελέτη των ζητημάτων κι έχοντας διατηρήσει άθικτη τη νωθρότητα του νου τους).

Πάντως, όλοι αυτοί, σε φιλοσοφικό επίπεδο αν το δούμε, ίσως έχουν με το μέρος τους κοτζάμ Πλωτίνο!

(...) καί ἄνθρωποι, ὅταν ἀσθενήσωσιν εἰς τὸ θεωρεῖν, σκιὰν θεωρίας καὶ λόγου τὴν πρᾶξιν ποιοῦνται. Ὅτι γὰρ μὴ ἱκανὸν αὐτοῖς τὸ τῆς θεωρίας ὑπ᾽ ἀσθενείας ψυχῆς, λαβεῖν οὐ δυνάμενοι τὸ θέαμα ἱκανῶς καὶ διὰ τοῦτο οὐ πληρούμενοι, ἐφιέμενοι δὲ αὐτὸ ἰδεῖν, εἰς πρᾶξιν φέρονται, ἵνα ἴδωσιν, ὃ μὴ νῶι ἐδύναντο. Ὅταν γοῦν ποιῶσι, καὶ αὐτοὶ ὁρᾶν βούλονται αὐτὸ καὶ θεωρεῖν καὶ αἰσθάνεσθαι καὶ τοὺς ἄλλους, ὅταν ἡ πρόθεσις αὐτοῖς ὡς οἷόν τε πρᾶξις ἦ.  (...). Τίς γὰρ θεωρεῖν τὸ ἀληθινὸν δυνάμενος προηγουμένως ἔρχεται ἐπὶ τὸ εἴδωλον τοῦ ἀληθινοῦ;

Ό εστί μεθερμηνευόμενον και ελεύθερα αποδιδόμενον:

Και οι άνθρωποι, όταν εξασθενήσει η ικανότητά τους να θεωρούν, παίρνουν τη σκιά της θεωρίας και της λογικής και την κάνουν πράξη. Αυτό συμβαίνει επειδή, εξαιτίας της αδύναμης ψυχής τους δεν τους αρκεί η θεωρία, δεν μπορούν να προσλάβουν επαρκώς το αντικείμενο της θεωρίας κι έτσι δεν μπορούν να νιώσουν γεμάτοι με αυτό. Ωστόσο επειδή συνεχίζουν να έχουν την επιθυμία να δουν το αντικείμενο της θεωρίας, οδηγούνται στην πράξη για να δουν (με τα μάτια τους) αυτό που δεν μπορούν να δουν με τον νου τους. Όταν λοιπόν δημιουργούν, το κάνουν επειδή επιθυμούν να θεωρήσουν και να αισθανθούν -τόσο αυτοί όσο και οι άλλοι γύρω τους- το αντικείμενο της θεωρίας τους, προσπαθώντας να το κάνουν πράξη.  (...) Διότι ποιός θα καθόταν ν' ασχοληθεί με το είδωλο του αληθινού αν είναι ικανός να θεωρήσει το αληθινό?

Τσκ τσκ τσκ!!! Τι είπες τώρα!!! Τι είπε ο φιλόσοφος!!!

Δημήτρης Ζερβουδάκης, Θεωρία και πράξη

Παρασκευή, Νοεμβρίου 07, 2014

Ουφ, πάει κι αυτό το νταβαντούρι με το τζόκερ

Όπου το ενθάδε κείμενο μπλογκ τις τελευταίες βδομάδες γνώρισε μέρες δόξας κι έκανε ρεκόρ θεάσεων από προλετάριους που έψαχναν να γίνουν πολυεκατομμυριούχοι, ξυπνώντας μου την αρχαία μου προσωπική απορία, τη λέγουσα "ρε συ δεν το καταλαβαίνω αυτό, το να τσιμπάνε μόνο όταν έχει πολλαπλά τζακ-ποτ και να θέλουν να γίνουν πολυεκατομμυριούχοι και να μην ενδιαφέρονται να γίνουν εκατονταδοχιλιαδούχοι όταν δεν έχει τζακ-ποτ, τι διάολο, μισθοσυντήρητοι είναι ρε μπαγάσα, για ποιό λόγο απαξιούν να διεκδικήσουν εκατοντάδες χιλιάδες στο τζόκερ (σου λέει, σιγά, τι να μου κάνουν εμένα μερικές ψωροεκατοντάδες χιλιάδες...), τι παραμύθιασμα είναι αυτό που έχουν φάει αναφορικώς προς  τα μιλιόνια οι προλετάριοι..."

Τι να πω δεν ξέρω.

Έχεις και τον Όργουελ στο 1984 να επιμένει πως "αν υπάρχει ελπίδα αυτή βρίσκεται στους προλετάριους. Αν υπήρχε ελπίδα ΕΠΡΕΠΕ να βρίσκεται στους προλετάριους".

("If there is hope", wrote Wilson, "it lies in the proles". If there was hope, it MUST lie in the proles, because only therein those swarming disregraded masses, 85 per cent of the population of Oceania, could the force to destroy the Party ever be generated. The Party could not be overthrown from within. Κλπ κλπ κλπ χρήσιμα και ψυχωφελή).

Πω! ρε μπαγάσα αναγνώστη μου, είπα 1984 και θυμήθηκα τι γινόταν στις αρχές του 1984 όταν ο Κάκτος είχε κυκλοφορήσει στα ελληνικά το 1984 του Όργουελ και κάναμε χάζι που πήγαιναν οι νοικοκυρούλες και το αγόραζαν για λογαριασμό των προλεταρίων συζύγων τους πιστεύοντας πως πρόκειται για ένα είδος Καζαμία... Τρελλλλές πωλήσεις...

Τι να πω δεν ξέρω.  Τώρα που το σκέφτομαι, μου φαίνεται παράξενο ότι φέτος, 30 χρόνια μετά, δεν θυμάμαι να πέτυχα καμιά αναφορά του στυλ "30 χρόνια μετά το 1984".

Περίεργο.

Όπως και να 'χει, αν υπάρχει ελπίδα αυτή βρίσκεται στους προλετάριους.

Και δε μιλάω για την ελπίδα των προλετάριων να κερδίσουν 17 μύρια στο τζόκερ.

Τετάρτη, Νοεμβρίου 05, 2014

Κατὰ τὸ νόμιμον τὸ παλαιὸν καὶ ἀρχαῖον

Μου επιτρέπεις να σε ξενερώσω λίγο, ε?

Να έχεις σκαρφαλώσει, λέει, στον Άρειο Πάγο. Ζεστό απογευματάκι, καθαρός ουρανός, ο ορίζοντας προς τα δυτικά να γεμίζει με τις πιο γλυκιές αποχρώσεις της ροδαλότητας κι εσύ, σιγοπίνοντας το ουζάκι σου να θαυμάζεις τα χρώματα του αττικού δειλινού, αυτή την ολόγλυκη γαλήνη της ομορφιάς και να λες στην παρέα σου πόσο τυχεροί και πόσο ευνοημένοι ήταν οι Αθηναίοι της εποχής του χρυσού αιώνα που είχαν τη δυνατότητα, το προνόμιο, να βιώνουν αυτή τη γλυκιά γαλήνη του ηλιοβασιέματος δίχως ανάμεσα σ' αυτούς και το ηλιοβασίλεμα να μεσολαβεί όλο αυτό το άχαρο σύμπλεγμα του μπετόν...

Ω, ναι, και η παρέα σου να συμφωνεί και να επαυξάνει πως οι αρχαίοι Αθηναίοι ήταν ευνοημένοι που μπορούσαν ν' απολαύσουν όλη την εντυπωσιακή ροδαλότητα του αττικού ηλιοβασιλέματος, αυτή τη γαλήνη, αυτόν τον ρεμβασμό του σούρουπου...

Και ξαφνικά ένας απ' όλους, ένας μαλάκας σαν εμένα, ας πούμε, να πετάγεται και να σε ξενερώνει λέγοντας:

Χμμμ... Παιδιά, τα πράγματα δεν ήταν ακριβώς έτσι... Για τους Αθηναίους της κλασικής εποχής το απόγευμα, πιθανότατα, δεν ήταν και τόσο ρομαντικό όσο νομίζετε. Πιο πολύ το έβλεπαν σαν προμήνυμα του επερχόμενου σκοταδιού, και πιστέψτε με, η ανθρώπινη φύση το φοβάται το σκοτάδι. Έτσι και για τους Αθηναίους, φαίνεται πως το σούρουπο ήταν περισσότερο πηγή μιας αδιόρατης ανησυχίας. Υποβλητική ώρα, αναμφίβολα, αλλά μάλλον με την αρνητική έννοια. 

 ἱέρειαι καὶ ἱερεῖς στάντες κατηράσαντο πρὸς ἑσπέραν καὶ φοινικίδας ἀνέσεισαν, κατὰ τὸ νόμιμον τὸ παλαιὸν καὶ ἀρχαῖον, αναφέρει κάπου ο μαστρο-Λυσίας.

Οι ιερείς και οι ιέρειες της Αθήνας όταν αποφασιζόταν από τον δήμο πως έπρεπε να καταραστούν κάποιον -τον Αλκιβιάδη, τον Ανδοκίδη και την παρέα τους εν προκειμένω- βάζανε τις πορφυροκόκκινες σχολές τους, ίσως παίρνανε και τίποτα πορφυροκόκκινες σημαίες, και περίμεναν να φτάσει η ώρα του πορφυρού ηλιοβασιλέματος, που είπαμε ότι, πιθανότατα, για τους Αθηναίους έτσι κι αλλιώς ήταν μια ώρα αδιόρατης ανησυχίας... κι εκείνη την ώρα, "κατά το νόμιμον το παλαιόν και αρχαίον", στραμμένοι προς τη δύση άρχιζαν να φωνάζουν πιθανότατα κάτι σε στυλ "κατάρα στους ιερόσυλους!" με τις κραυγές τους να γεμίζουν με ιερό τρόμο τα σουρουπωμένα στενά της πόλης... 

Πίστεψέ με, δεν επέλεγαν αυτή την ώρα "προς εσπέραν" εξαιτίας της γλύκας και του ρομαντισμού της αλλά εξαιτίας του δέους και της ανησυχίας που -από τη φύση της- η ώρα αυτή σκόρπιζε στις καρδιές των Αθηναίων.

Και ξέρεις ποιό θα ήταν το πιο παράξενο όλων? Ότι το άκουσμα όλων αυτών των ξενερωτικών που θα σας έλεγε ένας μαλάκας σαν εμένα χαλώντας σας τη μαγεία του αττικού δειλινού, παραδόξως και από σπόντα, θα είχατε επιτέλους αισθανθεί ένα αμυδρό, ελάχιστο αλλά αληθές κομματάκι του τρόπου με τον οποίο οι αρχαίοι Αθηναίοι προσέγγιζαν το ηλιοβασίλεμα. Θα είχατε μπει, έστω και αμυδρότατα, στη θέση τους και στην ψυχοσύνθεσή τους. Πάντα κάνουν καλό τέτοιες προσεγγίσεις.

Οπότε, σόρρυ αν σε ξενερώνω καμιά φορά, αλλά το κάνω για καλό... και δε φταίω εγώ που ενώ μερικά πράγματα παραμένουν αιωνίως ίδια, η συνείδηση των ανθρώπων αλλάζει και με το πέρασμα των αιώνων τα εκλαμβάνει διαφορετικά...
------------------------------------------------------
ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Η φράση  "ἱέρειαι καὶ ἱερεῖς στάντες κατηράσαντο πρὸς ἑσπέραν καὶ φοινικίδας ἀνέσεισαν, κατὰ τὸ νόμιμον τὸ παλαιὸν καὶ ἀρχαῖον", είναι από τον Κατά Ανδοκίδου Ασεβείας λόγο που ο Λυσίας έγραψε για λογαριασμό ενός... χμ... έως και θεοκράτη μπορώ να σου πω, της εποχής του. 

Σε μερικές μεταφράσεις-αποδόσεις, το "προς εσπέραν" αποδίδεται ως "στραμμένοι προς τα δυτικά", μάλιστα μερικοί τολμηροί το συνέδεσαν με το δίπολο που έχουν μέσα στο μυαλό τους, όπου "Ανατολή = Ήλιος = Φως και Ουρανός = Ουράνιες θεότητες και τέτοια" ενώ "Δύση = Σκοτάδι = Χθόνιες θεότητες και τέτοια" και πρότειναν την εκδοχή ότι οι ιερείς ζητούσαν από κάποιες χθόνιες θεότητες να τιμωρήσουν τους ιερόσυλους. Όμως, η κύρια έννοια του "προς εσπέραν" μέσα στην ελληνική γραμματεία είναι απλώς "περίπου την ώρα που δύει ο ήλιος". Βέβαια, την ώρα που δύει ο ήλιος, το λογικό είναι οι ιερείς να είναι στραμμένοι προς τον ήλιο που δύει προς τα δυτικά. 

Τέλος, να πούμε ότι ο Πλούταρχος, πιθανότατα περιγράφοντας το ίδιο σκηνικό αναφέρει την τιμητική εξαίρεση μιας ιέρειας που λεγόταν Θεανώ, η οποία μπροστά στην πιεστική απόφαση του δήμου να καταραστούν οι ιερείς τον Αλκιβιάδη και την παρέα του, εξέφρασε μια άποψη πιο κοντά στην ιδιοσυγκρασία μου: "Παιδιά σόρρυ, αλλά εγώ έγινα ιέρεια για να δίνω ευχές, όχι για να δίνω κατάρες".

Τα 5+1 νούμερα που θα κερδίσουν στο τζόκερ

Πηγή: Εδώ