Η αφήγηση του Ιεροφάντη

... ἔδησε τὸν ἵππον ἐκ τοῦ ῥόπτρου τοῦ ἱεροῦ ὡς ἀποδιδούς, τῇ δ᾽ ἐπιούσῃ ὑφείλετο. οὗτος οὖν ὁ ταῦτα ποιήσας θανάτῳ τῷ ἀλγίστῳ ἀπώλετο, λιμῷ: πολλῶν γὰρ καὶ ἀγαθῶν αὐτῷ ἐπὶ τὴν τράπεζαν παρατιθεμένων ὄζειν ἐδόκει τοῦ ἄρτου καὶ τῆς μάζης κάκιστον, καὶ οὐκ ἐδύνατο ἐσθίειν. καὶ ταῦτα πολλοὶ ἡμῶν ἤκουον τοῦ ἱεροφάντου λέγοντος. δίκαιον οὖν μοι δοκεῖ εἶναι νῦν ἐπὶ τούτῳ τὰ τότε λεχθέντα ἀναμνῆσαι (...) ὅτι ἐναργῶς τὼ θεὼ τούτω τιμωρεῖτον τοὺς ἀδικοῦντας: ἐλπίσαι οὖν χρὴ πάντα ἄνθρωπον ταὐτὰ καὶ ἑαυτῷ καὶ ἑτέρῳ ἔσεσθαι.

Το οποίον στη σημερινή ελληνική θα αποδιδόταν κάπως έτσι:

... έδεσε το άλογο στο ρόπτρο (σσ: ενδεχομένως της πόρτας) του ιερού, δείχνοντας ότι προσφέρει το άλογο προς τις θεές, όμως την επόμενη νύχτα πήγε και ξαναπήρε πίσω το άλογο. Αυτός λοιπόν που έκανε αυτή την πράξη πέθανε με τον χειρότερο θάνατο: δηλαδή πέθανε από πείνα· διότι όποτε πήγαινε να φάει, παρ' όλο που το τραπέζι του ήταν στρωμένο με τα καλύτερα φαγητά, αυτός νόμιζε πως τόσο το ψωμί όσο και τα υπόλοιπα φαγητά βρωμούσαν και δεν μπορούσε να τα φάει. Όλα αυτά μας τα έλεγε (σσ: προφανώς τα έλεγε δημοσίως, βασισμένος στο αξιωμα του και εξισου προφανώς δεν τα έλεγε σε κάποια ιδιωτική κουβέντα) ο ιεροφάντης των ελευσινίων μυστηρίων και πολλοί είναι αυτοί που άκουσαν τον ιεροφάντη να τα λέει. (...) άλλωστε όλοι σας γνωρίζετε καλά πως οι δύο θεές (σσ: η Δήμητρα και η Περσεφόνη) τιμωρούν με τρόπο φανερό τους άδικους· πρέπει λοιπόν κάθε άνθρωπος να ελπίζει ότι τα ίδια θα πάθει από τις δύο θεές όποιος δεν τις σέβεται. 

Λυσίας καλέ μου αναγνώστη. "Κατά Ανδοκίδου Ασεβείας" λόγος, και πιο συγκεκριμένα το ξεκίνημα του λόγου. Το οποίο ξεκίνημα του συγκεκριμένου λόγου είναι τόσο απότομο επειδή ο λόγος έχει φτάσει σ' εμάς ημιτελής. Λείπουν κομμάτια.

Ο συγκεκριμένος λόγος έχει αποτελέσει έναυσμα και για μια άλλη δημοσίευση εδώ μέσα.

Πάντως, για να τα λέμε όλα, ήδη από την εποχή του Αρποκρατίωνα έχουν εκφραστεί επιφυλάξεις για το κατά πόσον ο συγκεκριμένος λόγος είναι του Λυσία. Έχουν εκφραστεί από φιλολόγους διάφορες απόψεις σχετικά με τον συγγραφέα του συγκεκριμένου λόγου, μπέρδεμα μεγάλο. Βάση της αμφισβήτησης δεν είναι το περιεχόμενο του συγκεκριμένου λόγου αλλά το λεξιλόγιο και τα εκφραστικά μέσα του συγγραφέα: αυτά δε μοιάζουν να είναι του Λυσία. Βεβαίως, δεν θα ήταν απίθανο ο Λυσίας να προσάρμοσε το στυλ του πάνω στο στυλ του Αθηναίου που επρόκειτο να εκφωνήσει τον συγκεκριμένο λόγο.

Το σίγουρο είναι πως ο λόγος κυκλοφορούσε και ήταν γνωστός στην αρχαιότητα ως λόγος του Λυσία.

Αυτό που μας ενδιαφέρει εμάς εδώ δεν είναι ο συγγραφέας του λόγου αλλά το περιεχόμενο του. Το περιεχόμενο του λόγου είναι προφανές ότι εκφράζει πεποιθήσεις της εποχής (ή περίπου της εποχής) που έζησε ο Λυσίας.

Μιλάμε δηλαδή για μερικούς αιώνες προ χριστού και προ χριστιανών.

Επίσης, μιλάμε για δεκάδες αιώνες πριν να σκάσουν μύτη μεταφυσικά ερωτήματα του στυλ "μα πόσο κακός και εκδικητικός θεός είναι αυτός ο Γιαχβέ" και αγανακτήσεις του στυλ "αμάν πια με την ιουδαιοχριστιανική θρησκεία του φόβου".

Ο Ευθύφρων του Πλάτωνα σε 5′

Στον διάλογο Ευθύφρων, ο Πλάτωνας μέσω του χαρακτήρα Σωκράτη μας προσκαλεί σε ένα ακόμα ταξίδι δημιουργικής απορίας και αμφισβήτησης των ηθικών μας πεποιθήσεων.

Πιο συγκεκριμένα, επιτίθεται σε όσους πιστεύουν με βεβαιότητα ότι γνωρίζουν τι είναι το ευσεβές, το δίκαιο -ειδικά σε περιπτώσεις περίπλοκων ηθικών ζητημάτων.

Ακόμα, ο Σωκράτης με την διατύπωση ενός ιδιοφυούς διλήμματος προσπαθεί να αποδομήσει το επιχείρημα περί ύπαρξης μιας θεϊκής δύναμης που μπορεί να υφίσταται ταυτόχρονα ως παντοδύναμη και πανάγαθη. Αν υπάρχει θεός δεν είναι δυνατόν να είναι ταυτόχρονα παντοδύναμος και πανάγαθος.

Αυτό είναι ένα έμμεσο πόρισμα της Πλατωνικής θέσης στον Ευθύφρονα, το οποίο δεν βασίζεται σε εμπειρικά δεδομένα. Αντιθέτως επιχειρείται a priori, χωρίς να χρειάζεται δηλαδή η παρατήρηση του κόσμου.

Η σκέψη του Πλάτωνα είναι τόσο δυνατή φιλοσοφικά ώστε ακόμα και σήμερα να ασχολούνται με το δίλημμα του Ευθύφρονα οι πιο σημαντικοί φιλόσοφοι της θρησκείας.

Το σκηνικό του διαλόγου

Ο συνομιλητής του Σωκράτη, Ευθύφρονας, έχει καταγγείλει τον πατέρα του για φόνο εξ αμελείας ενός από τους εργάτες του. Η πράξη του Ευθύφρονα να καταγγείλει τον πατέρα του, θεωρήθηκε ασεβής από τους συγγενείς της οικογένειας, σε αντίθεση με τον Ευθύφρονα που πιστεύει ότι η καταγγελία του πατέρα του ήταν το ηθικό του χρέος.

Σωκράτης Vs Ευθύφρων

Το σερί ατυχίας συνεχίζεται για τον Ευθύφρονα όταν συναντά τυχαία τον Σωκράτη έξω από την στοά του άρχοντα βασιλιά που ήταν αρμόδιος για τις παραβάσεις του ποινικού δικαίου. Ο Σωκράτης, όπως είναι αναμενόμενο για τους πρώιμους Πλατωνικούς διαλόγους, θα χτυπήσει διαλεκτικά σαν το χταπόδι τον Ευθύφρονα και θα μας αφήσει παρακαταθήκη έναν υπέροχο γρίφο.

Τι είναι ευσεβές;

Ο Σωκράτης ζητάει επίμονα από τον Ευθύφρονα να του δώσει τον ορισμό της ευσέβειας. Πέρα από τον ψυχαναγκασμό που τον διακατέχει με την αναζήτηση ορισμών, ο Σωκράτης θέλει να εξακριβώσει εάν όντως η πράξη του Ευθύφρονα να καταγγείλει τον πατέρα του είναι ευσεβής, άρα και δίκαιη.

Όπως, για παράδειγμα, για να μπορέσουμε να πούμε ότι ένα συγκεκριμένο μέταλλο είναι χρυσός, θα πρέπει πρώτα να γνωρίζουμε τον ορισμό του χρυσού (το χρώμα του, την σκληρότητά του, τον ατομικό του αριθμό, κλπ) έτσι αντιστοίχως, μας λέει ο Πλάτωνας, για να δούμε εάν κάτι είναι ευσεβές, δίκαιο, γενναίο κλπ θα πρέπει να γνωρίζουμε πρώτα τον ορισμό της ευσέβειας, της δικαιοσύνης, της γενναιότητας.

(πριν διαβάσετε παρακάτω προσπαθήστε να δώσετε έναν πρόχειρο ορισμό για την ευσέβεια, την γενναιότητα ή την δικαιοσύνη)

Οι προσπάθειες του καημένου Ευθύφρονα να ορίσει την ευσέβεια

Ύστερα από τα πρώτα αναγνωριστικά λεπτά του διαλεκτικού ματς και μια αποτυχημένη προσπάθεια ορισμού, ο Ευθύφρονας νιώθει βέβαιος πως έχει βρει την απάντηση. ‘’Ευσεβές είναι αυτό που είναι νόμιμο ή θρησκευτικά αποδεκτό’’ προσπαθεί να μας πει σε 6-7 σελίδες.

Ο Σωκράτης όμως εξοργίζεται, βλέποντας στα μάτια του Ευθύφρονα έναν μακρινό πρόγονο του υπουργού της καρδιάς μας, Γιώργου Βουλγαράκη.

"Αν ήταν έτσι φίλε μου θα ταυτιζόταν το νόμιμο με το ηθικό ή ακόμα χειρότερα το θρησκευτικά αποδεκτό με το ηθικό. Αυτό δεν παίζει όμως διότι η έννοια του ηθικού είναι ευρύτερη από την έννοια του (θρησκευτικά) ευσεβούς ή του νόμιμου".  Ο κύκλος του ηθικού είναι μεγαλύτερος από τον κύκλο του νόμιμου.

(το ‘’δεν παίζει’’ είναι αττική διάλεκτος -για όσους ελιτιστές με κατηγορήσουν για μέτρια μετάφραση)

Το Δίλημμα του Ευθύφρονα

Και φτάνουμε στο μεγάλο κόλπο του Πλάτωνα. Το δίλημμα του Ευθύφρονα.

Μας λέει ο Ευθύφρονας σε μία απέλπιδα προσπάθεια να ορίσει την ευσέβεια: Ευσέβεια είναι καθετί που αγαπάνε οι θεοί.

Κι εδώ έρχεται το διαλεκτικό νοκ-άουτ του Σωκράτη εναντίον του Ευθύφρονα.

-Οι θεοί αγαπούν το ευσεβές (το ηθικό) επειδή είναι ευσέβεια, ή κάτι είναι ευσέβεια επειδή αγαπιέται από τους θεούς;

Με απλά λόγια δοσμένο. Οι θεοί αγαπάνε μια πράξη ως ευσεβή και ηθική επειδή ήταν ήδη από μόνη της ευσεβής και ηθική πράξη ή μία πράξη γίνεται ευσεβής και ηθική μόνο και μόνο επειδή επέλεξαν να την αγαπήσουν οι θεοί;

(α) Ας πάρουμε την πρώτη επιλογή του διλήμματος, ότι δηλαδή οι θεοί αγαπάνε κάτι ως ηθικό και ευσεβές διότι υπήρχε ήδη ως ηθικό και ευσεβές. Σε αυτή την περίπτωση η ευσέβεια και η ηθική αποτελεί έννοια ανεξάρτητη από τους θεούς. Επομένως δεν ήταν στο χέρι των θεών να αποφασίσουν τι θα είναι ευσεβές και ηθικό. Άρα οι θεοί δεν είναι παντοδύναμοι μιας και δεν μπορούσαν να ορίσουν το ηθικό αλλά αναγκάστηκαν να το αποδεχτούν και να το αγαπήσουν ως προϋπάρχουσα αρχή. Η αγάπη των θεών είναι απλώς ένα γνώρισμα της ηθικής, όχι ουσία.

(β) Ας πάρουμε και την δεύτερη επιλογή του διλήμματος, ότι δηλαδή κάτι είναι ευσεβές και ηθικό μόνο και μόνο επειδή οι θεοί το επέλεξαν και επέλεξαν να το αγαπήσουν. Σε αυτή την περίπτωση η ευσέβεια, η ηθική μετατρέπεται σε ένα καπρίτσιο των θεών, μία έννοια αυθαίρετη η οποία υποβάλλεται στην ιδιοτροπία των θεών και θα μπορούσε να είναι διαφορετική. Για παράδειγμα, το να βασανίζουμε μωρά για την διασκέδασή μας θα μπορούσε να είναι το ευσεβές και το ηθικό αν οι θεοί είχαν επιλέξει ένα άλλο σετ ηθικής.

Επομένως, και οι δύο επιλογές φαίνεται να είναι καταστροφικές για τον ορισμό που προσφέρει ο Ευθύφρονας αλλά κυρίως για την αντίληψη πως ο θεός, οι θεοί μπορούν να είναι ταυτόχρονα παντοδύναμοι και πανάγαθοι όπως ισχυρίζονται οι περισσότερες θρησκείες.

Το ενδιαφέρον αυτό κείμενο είναι του Θωμά Γιούργα από το Νόστιμον Ήμαρ.

Και αν το παραπάνω κείμενο είναι μια καλή αφορμή για σκέψη επί του θέματος,  τότε το σχετικό λήμμα της εγγλεζόγλωσσης wikipedia, θα μπορούσε να θεωρηθεί ως αφετηρία θαυμασμού για τον πλούτο των οπτικών γωνιών από τις οποίες, ω, ευγενέστατε αγγλομαθή αναγνώστα. είδαν το δίλημμα του Ευθύφρονα μέσα στους αιώνες τα θρησκευτικώς και ηθικώς φιλοσοφούντα μεγάλα μυαλά της ανθρωπότητας.

Αρχαίες σουσουράδες

Ο Θεόκριτος είναι ένας ωραίος τυπάκος. Αρχαίος ποιητής για τον οποίο ουσιαστικά δεν ξέρουμε τίποτε. Πιθανώς να γεννήθηκε στις Συρακούσες, αλλά δεν είναι και σίγουρο. Θεωρητικώς έζησε από το 315 έως το 250 π.α.χ.χ. ή έστω προ α.ν.χ. ή τέλος πάντων πριν το έτος μηδέν βρε αδερφέ... Από το 315 έως το 250 προ Χριστού, που λένε.

Ανάμεσα στα διαμάντια των ποιημάτων του εγώ ξεχωρίζω ένα που έχει τον τίτλο "Φαρμακεύτριαι". Το ποίημα, αρχαιοελληνιστί και και σε νεοελληνική απόδοση, μπορεί κάποιος να το διαβάσει εδώ, ενώ μόνο η νεοελληνική απόδοση υπάρχει εδώ -και σε προτρέπω να το διαβάσεις, καλέ μου αναγνώστη.

Η υπόθεση του έργου είναι η εξής:

Η Σιμαίθα μαζι με τη δούλη της που λεγόταν Θέστυλις έχουν βγει υπό το φεγγαρόφως προκειμένου η Σιμαίθα να ασκήσει μια μαγική τελετή με σκοπό να φέρει πίσω τον εραστή της, τον Δέλφη.
Η τελετή αρχίζει με μια επίκληση στη Σελήνη και έναν χαιρετισμό στην Εκάτη και εν συνεχεία οι δύο μάγισσες ανάβουν τις φωτίτσες τους και τα λιβανάκια τους  και γίνονται μαγικά και τρομερά πράγματα από τα οποία εμείς που είμαστε σοβαροί άνθρωποι μπορούμε να αρκεστούμε στη σημείωση φράσεων και πληροφοριών.

Ας πούμε, από τον στίχο που ρωτάει "Καὶ ἐς τίνος οὐκ ἐπέρασα, ἢ ποίας ἔλιπον γραίας δόμον ἅτις ἐπᾴδει;", εμείς θα αντλήσουμε την πληροφορία ότι στην πόλη που έμενε η Σιμαίθα υπήρχε μια ολάκερη στρατιά από γερόντισσες οι οποίες ήξεραν και συνήθιζαν να λένε επωδές και προφανώς όχι μόνο να λένε επωδές αλλά να κάνουν κι άλλα μαγικά και τρομερά πράγματα με φωτίτσες και λιβανάκια· διότι και η Σιμαίθα που τώρα κάνει τέτοια κόλπα, κάπου πρέπει να τα 'χει μάθει, έτσι δεν είναι?

Ή, ας πούμε, η επαναλαμβανόμενη χρήση των επικλήσεων Φράζεο μευ τὸν ἔρωθ᾽ ὅθεν ἵκετο, πότνα Σελάνα και Ἶυγξ, ἕλκε τὺ τῆνον ἐμὸν ποτὶ δῶμα τὸν ἄνδρα, μας δίνει το δικαίωμα να υποθέσουμε πως  είτε ταυτόσημες είτε παραπλήσιες είτε απλώς ομοίου περιεχομένου φράσεις, ήταν φράσεις γνωστές και οικείες στην καθημερινότητα εκείνης της εποχής. Μυστηριακές, βέβαια, αλλά με τον μέσο άνθρωπο να τις θεωρεί αυτονόητες μέσα σε μια μαγική τελετή.

Κι επειδή σε τελική ανάλυση τι ήταν ο ελληνικός κόσμος, μια μεγάλη γειτονιά ήταν, οπότε φαντάσου ας πούμε τον Επίκουρο (341-270 π.α.χ.χ. ή προ α.ν.χ. ή τέλος πάντων προ Χριστού) να ζει στην ίδια πολυκατοικία με τον ηλικιωμένο κύριο Θεόφραστο και στο ισόγειο της πολυκατοικίας να μένει η νεαρά κυρία Σιμαίθα η μάγισσα με τη δούλη της.

Πολιτισμικός χαμός.

Αλλά και ο ηλικιωμένος κύριος Θεόφραστος (ο οποίος γεννήθηκε το 371 π.α.χ.χ. ή ό,τι σχετικό), ο μαθητής και διάδοχος του φιλόσοφου Αριστοτέλη, δεν θα αντιμετώπιζε ως νεωτερισμό τις μαγικές πρακτικές που εφάρμοζε η μαμζελίτσα η Σιμαίθα. Διότι ο Θεόφραστος σε νεαρή ηλικία είχε προλάβει να διαβάσει την πρώτη έκδοση από τα Απομνημονεύματα του Ξενοφώντα (ο οποίος πέθανε γύρω στο 355 π.α.χ.χ. ή προ π.α.ν.κ. ή τεσπα προ χριστού).

Στα Απομνημονεύματά του, λοιπόν, ο Ξενοφών,  γράφοντας ιστοριούλες από τη ζωή του διδασκάλου του, του Σωκράτη, αναφέρει κι έναν διάλογο που περιέχει και το "εὖ ἴσθι ὅτι ταῦτα οὐκ ἄνευ πολλῶν φίλτρων τε καὶ ἐπῳδῶν καὶ ἰύγγων ἐστί. χρῆσον τοίνυν μοι, ἔφη, τὴν ἴυγγα, ἵνα ἐπὶ σοὶ πρῶτον ἕλκω αὐτήν".

Όπου η "ἴυγγα" του Ξενοφώντα ανήκει στον ίδιο μαγικό κύκλο με την ίυγγα του στίχου Ἶυγξ, ἕλκε τὺ τῆνον ἐμὸν ποτὶ δῶμα τὸν ἄνδρα, που επαναλαμβάνει συνεχώς η Σιμαίθα του ποιητή Θεόκριτου. και βέβαια τα φίλτρα και οι επωδές που αναφέρει ο Ξενοφών είναι της ίδιας πάστας με τα φίλτρα και τις επωδές που αναφέρει η Σιμαίθα του Θεόκριτου.

Οπότε εμείς πρέπει τώρα να φανταστούμε μια παλιότερη πολυκατοικία, όπου στο οροφοδιαμέρισμα του πρώτου μένει ο Σωκράτης, στον δεύτερο μένει ο Πλάτων και στο ισόγειο μένει μια άλλη νεαρά, η Θεοδότη ας πούμε, η οποία ασκεί τις ίδιες μαγικές τελετές με τη Σιμαίθα του Θεόκριτου.

Πολιτισμικός χαμός, αν και σε μικρότερη ένταση από τον προηγούμενο.

Κι από απέναντι, στο θέατρο του Διονύσου, ας πούμε, να ανεβαίνει η παράσταση του έργου Τραχίνιαι του Σοφοκλή, με τα δικά του μαγικά κόλπα, με τα δικά του στέργηθρα και στεργήματα, στα οποία οι μαντμαζελίτσες οι Σιμαίθες του μέλλοντος με τίποτα δεν θα αναγνωρίζουν την τέχνη τους ενώ οι Σωκράτηδες και οι Πλάτωνες και οι Επίκουροι και οι Θεόφραστοι και οι Θεόκριτοι του μέλλοντος θα προσπαθούν να τις επαναφέρουν στα ίσα τους, όμως εκείνες θα επιμένουν στην τέχνη τους την οποία θα συστηματοποιούν ως στρεγονερία, ας πούμε, ισχυριζόμενες ότι το ονομα της τέχνης τους προέρχεται από ένα νυχτοπούλι ονόματι στριξ και τέλος πάντων όχι από ένα πουλι που λέγεται ίυγξ..

Στο σημείο αυτό να σημειωθεί ότι "ίυγξ" είναι απλώς το πουλί που λέμε σουσουράδα και το οποίο εμείς το λέμε σουσουράδα λόγω του τρόπου που σείει την ουρά του, αλλά οι αρχαίοι ημών την έλεγαν "ίυγγα" (η ίυγξ της ίυγγος) λογω του χαρακτηριστικού ήχου που βγάζει.

Οι μάγοι και οι μάγισσες στα χρόνια του Σωκράτη και του Αριστοτέλη και του Επίκουρου, έδεναν μια ίυγγα, μια σουσουράδα δηλαδή, πάνω σε έναν τροχό κι έκαναν τα δικά τους τα μαγικά κόλπα (εγώ αυτά δεν τα καταλαβαίνω) διά των οποίων μαγικών κόλπων υποτίθεται ότι ο άπιστος εραστής γυρνούσε πίσω στην αγαπημένη του.

Παραδίπλα συνεδρίαζαν οι φιλοσοφικές σχολές.

Όσο πάει τόσο περισσότερο πείθομαι πως έχουν δίκιο όσοι ισχυρίζονται πως το κύριο χαρακτηριστικό του αρχαίου ελληνικού κόσμου ήταν τα ανώτερα ηθικά ιδεώδη και ο ορθολογισμός και η επιστημονική σκέψη.

Ας κλείσουμε ευχάριστα εφ' οσον είμαστε πλέον σε θέση να αποκωδικοποιήσουμε επαρκώς ένα  αρχαίο μυητικό τραγούδι, στο οποίο ο μύστης μυητικώ τω τρόπω υπαινίσσεται τη σχέση μεταξύ ίυγγος/σουσουράδας αφ' ενός και απόκρυφων επιστημών αφ' ετέρου.

Μου το ’παν οι τσιγγάνες
Μου το `παν στα χαρτιά
Πως οι ματιές οι πλάνες
Κρύβουν πολύ ψευτιά

Αχ σουσουράδα, σουσουράδα
Ψέματα μου λες αράδα
Αχ Ψέματα μου λες αράδα
Σουσουράδα, σουσουράδα

Μου το ’παν στο φλιτζάνι

Μου το `παν φανερά

Πως η καρδιά σου κάνει

Στον έρωτα νερά

Αχ σουσουράδα, σουσουράδα

Ψέματα μου λες αράδα

Αχ Ψέματα μου λες αράδα

Σουσουράδα, σουσουράδα

Μου το `πανε οι φίλοι

Σε φιλικό σκοπό (σσ: επαοιδή/επωδή)

Πως τα δικά σου χείλη

Κι αλλού λεν σ’ αγαπώ

Αχ σουσουράδα, σουσουράδα
Ψέματα μου λες αράδα
Αχ Ψέματα μου λες αράδα
Σουσουράδα, σουσουράδα

.

ἔνθα ἂν τοῦτο, ἐνθαῦτα καὶ τέκνα

Αναμφίβολα η παρακάτω εξιστόρηση του Ηρόδοτου αποτελεί μια παραλλαγή του σλόγκαν "όπου γη και πατρίς". 

Μόνο που δεν έχει να κάνει με τη γη.

ἀπὸ δὲ ταύτης τῆς πόλιος πλέων ἐν ἴσῳ χρόνῳ ἄλλῳ ἥξεις ἐς τοὺς αὐτομόλους ἐν ὅσῳ περ ἐξ Ἐλεφαντίνης ἦλθες ἐς τὴν μητρόπολιν τὴν Αἰθιόπων. τοῖσι δὲ αὐτομόλοισι τούτοισι οὔνομα ἐστὶ Ἀσμάχ, δύναται δὲ τοῦτο τὸ ἔπος κατὰ τὴν Ἑλλήνων γλῶσσαν οἱ ἐξ ἀριστερῆς χειρὸς παριστάμενοι βασιλέι. ἀπέστησαν δὲ αὗται τέσσερες καὶ εἴκοσι μυριάδες Αἰγυπτίων τῶν μαχίμων ἐς τοὺς Αἰθίοπας τούτους δι᾽ αἰτίην τοιήνδε. 

ἐπὶ Ψαμμητίχου βασιλέος φυλακαὶ κατέστησαν ἔν τε Ἐλεφαντίνῃ πόλι πρὸς Αἰθιόπων (...) 

τοὺς ὦν δὴ Αἰγυπτίους τρία ἔτεα φρουρήσαντας ἀπέλυε οὐδεὶς τῆς φρουρῆς· 

οἳ δὲ βουλευσάμενοι καὶ κοινῷ λόγῳ χρησάμενοι πάντες ἀπὸ τοῦ Ψαμμητίχου ἀποστάντες ἤισαν ἐς Αἰθιοπίην. 

Ψαμμήτιχος δὲ πυθόμενος ἐδίωκε· ὡς δὲ κατέλαβε, ἐδέετο πολλὰ λέγων καί σφεας θεοὺς πατρωίους ἀπολιπεῖν οὐκ ἔα καὶ τέκνα καὶ γυναῖκας. 

τῶν δὲ τινὰ λέγεται δέξαντα τὸ αἰδοῖον εἰπεῖν, ἔνθα ἂν τοῦτο ᾖ, ἔσεσθαι αὐτοῖσι ἐνθαῦτα καὶ τέκνα καὶ γυναῖκας.

Ηρόδοτος ΙΙ (Ευτέρπη), 30, καλέ μου αναγνώστη. 

Το οποίον σε ελεύθερη απόδοση στην νεοελληνική θα έλεγε κάτι τέτοιο: 

Όσες μέρες χρειάστηκε να πλεύσεις για να φτάσεις από την πόλη Ελαφαντίνη στην πρωτεύουσα των Αιθιόπων, άλλες τόσες θα χρειαστεί να πλεύσεις για να φτάσεις στους Αυτόμολους. Οι ντόπιοι αυτούς τους Αυτόμολους τους λένε Ασμάχ, που στα ελληνικά σημαίνει "αυτοί που στέκονται στο αριστερό χέρι του βασιλιά". Αυτοί οι Αυτόμολοι ήταν 240.000 αξιόμαχοι Αιγύπτιοι στρατιώτες, οι οποίοι αυτομόλησαν και πέρασαν στην πλευρά των Αιθιόπων. Η αιτία ήταν η εξής: 

Επί βασιλείας του Αιγύπτιου βασιλιά Ψαμμήτιχου, οι Αιγύπτιοι εγκατέστησαν φρουρές στην ευρύτερη περιοχή της πόλης Ελεφαντίνης, για να τη φυλάνε απ' τους Αιθίοπες (...)

Όμως είχανε περάσει τρία ολόκληρα χρόνια και δεν είχε πάει κανείς να αντικαταστήσει τους Αιγύπτιους στρατιώτες που υπηρετούσαν στα σύνορα, πέριξ της Ελεφαντίνης. 

Οπότε κάποια στιγμή εκείνοι οι Αιγύπτιοι στρατιώτες αποφάσισαν να αποστατήσουν από τον βασιλιά Ψαμμήτιχο που τους είχε ξεχάσει στα σύνορα και ξεκίνησαν να πάνε να αυτομολήσουν στην Αιθιοπία. 

Μόλις το έμαθε ο Ψαμμήτιχος άρχισε να τρέχει στο κατόπι τους· και μόλις τους έφτασε, τους παρακαλούσε να μην εγκαταλείψουν τους πατρώους θεούς, να μην εγκαταλείψουν τα παιδιά και τις γυναίκες τους. 

Τότε, λέγεται πως ένας από τους Αυτόμολους έβγαλε έξω το καυλί του και φώναξε στον βασιλιά: Βασιλιά, βλέπεις το καυλί μου? Ε, μην ανησυχείς· Όπου θα πάει αυτό, εκεί θα αποκτήσουμε και γυναίκες και παιδιά. 

Κι έτσι η Αίγυπτος έχασε 240.000 μάχιμους στρατιώτες, όμως ο αιγυπτιακός πολιτισμός κέρδισε: Αμέσως μετά, ο Ηρόδοτος μας εξηγεί ότι εξαιτίας της επιρροής εκείνων των 240.000 Αιγυπτίων στρατιωτών, "ἡμερώτεροι γεγόνασι Αἰθίοπες, ἤθεα μαθόντες Αἰγύπτια". 

Πράγμα που κανενός στρατού τα όπλα δεν θα μπορούσαν να το καταφέρουν τόσο σύντομα...

Βεβαίως θα αντέτασσε κάποιος ότι οι 240.000 φαντάροι δεν έδειξαν τον πρέποντα σεβασμό προς την πατρίδα και προς τους προγόνους και προς τους θεούς τους. Όμως, μην υποτιμάμε το ότι, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο,  εφ' όσον εν τέλει "ἡμερώτεροι γεγόνασι Αἰθίοπες, ἤθεα μαθόντες Αἰγύπτια", οι θεοί, οι πρόγονοι και η πατρίδα δεν θα έπρεπε να έχουν παράπονο: Τα κανόνια των τέκνων της πατρίδος δαφνοστεφανώθηκαν από την ιστορία.

Λυσίου Λόγοι -Προς Σίμωνα Απολογία (με σάουντρακ μπουζούκι)

Στον Λόγο του Λυσία "Προς Σίμωνα Απολογία",  η υπόθεση είναι η εξής:

Ο Σίμων είχε ως ερωμένο ένα νεαρό (πιθανότατα πολύ νεαρό) αγόρι. Τον Θεόδοτο. Ο Θεόδοτος ήταν από τις Πλαταιές της Βοιωτίας. Με βάση το εδάφιο 33 του λόγου, μερικοί μελετητές πιθανολογούν ότι ο Θεόδοτος ήταν δούλος (στην Αθήνα μόνο οι δούλοι επιτρεπόταν να υποστούν βασανιστήρια κατά τη διάρκεια ανάκρισης σχετικής με ιδιωτικές υποθέσεις. Άλλοι όμως μελετητές αντιτείνουν ότι η έννοια του βασανισμού είναι σχετική, επομένως ίσως ο Θεόδοτος δεν ήταν δούλος. Το πράγμα είναι ασαφές). Όπως και να 'χει, ο Αθηναίος Σίμων είχε ως ερωμένο τον νεαρό Θεόδοτο από τις Πλαταιές.

Κάποια στιγμή, το "μειράκιον", δηλαδή ο νεαρός Θεόδοτος παράτησε τον Σίμωνα και επέλεξε ως νέο του ερωμένο έναν άλλο Αθηναίο, πιο εύπορο από τον Σίμωνα. (Το όνομα του άλλου Αθηναίου μας είναι άγνωστο, παρ' όλο που αυτός ο άλλος Αθηναίος είναι το πρόσωπο γι το οποίο γράφτηκε ο λόγος και το οποίο εκφωνεί τον λόγο στο δικαστήριο).

Ο Σίμων, λυσσάει που βλέπει τον Θεόδοτο στα χέρια (και όχι μόνο στα χέρια) του άλλου Αθηναίου. Μαζί με κάτι φίλους του πάνε και μεθάνε και όλοι μαζί επιτίθενται στον άλλο Αθηναίο προσπαθώντας ν' αρπάξουν διά της βίας τον νεαρό Θεόδοτο. Γίνεται συμπλοκή και ο Σίμων τραυματίζεται μάλλον σοβαρά. Ο άλλος Αθηναίος θα είχε κάθε λόγο να κάνει μήνυση στον Σίμωνα: υπήρχαν μάρτυρες στο επεισόδιο (το οποίο λογικά -βάσει των εδαφίων 11-13 του λόγου, πρέπει να έγινε κάπου κοντά στη σημερινή οδό Πειραιώς προς το Γκάζι) οι οποίοι θα μπορούσαν να περιγράψουν ότι ο μεθυσμένος Σίμων και η μεθυσμένη παρέα του ήταν οι επιτιθέμενοι, ενώ ο Θεόδοτος και ο άλλος Αθηναίος ήταν οι αμυνόμενοι. Όμως ο "άλλος Αθηναίος" ήταν, όπως είπαμε, αρκετά εύπορος, μέλος της καλής κοινωνίας των Αθηνών και φοβήθηκε το σκάνδαλο και το κράξιμο (βλέπε εδάφιο 3 του λόγου) που θα υφίστατο εάν δημοσιοποιούντο οι λεπτομέρειες σχετικά με τη μάχη που έδωσε για τα μάτια του νεαρού Θεόδοτου.

Πέρασαν 4 χρόνια και ο "άλλος Αθηναίος" έμπλεξε σε κάτι δίκες για οικονομικά ζητήματα, δίκες τις οποίες πιθανότατα έχασε. Και όπως πάντα, όταν κάποιος χάνει σε οικονομικές δίκες, αφ' ενός υποβιβάζεται στα μάτια της κοινωνίας και αφ' ετέρου, βέβαια. αποδυναμώνεται οικονομικά.

Ο Σίμων λοιπόν, βλέποντας σε δυσχερή θέση τον ερωτικό του αντίπαλο, αποφάσισε να τον αποτελειώσει: Με αφορμή τον σοβαρό τραυματισμό του κατά τον προ τετραετίας τσαμπουκά για τα μάτια του νεαρού Θεόδοτου, καταγγέλλει τον "άλλο Αθηναίο" ότι ήταν αυτός που επιτεθηκε στον Σίμωνα και μάλιστα επιτέθηκε με σκοπό να τον σκοτώσει για λόγους ερωτικής αντιζηλίας και κατά ττη διάρκεια αυτής της επίθεσης ο "άλλος Αθηναίος" τραυμάτισε "εκ προνοίας", δηλαδή εκ προμελέτης, τον Σίμωνα. Απόπειρα ανθρωποκτονίας εκ προμελέτης που θα λέγαμε σήμερα. Σε τέτοιες δίκες στην Αθήνα, αν καταδικαζόσουν σε εξόριζαν απ' την Αθήνα και σου δήμευαν την περιουσία (τη μισή την έπαιρνε το δημόσιο και την άλλη μισή την έπαιρνε το παρ' ολίγον θύμα σου).

Ο κατηγορούμενος "άλλος Αθηναίος", λοιπόν, ανέθεσε στον Λυσία να γράψει έναν λόγο με επιχειρήματα τέτοια που θα έπειθαν το δικαστήριο ότι δεν επρόκειτο για απόπειρα ανθρωποκτονίας εκ προμελέτης αλλά επρόκειτο για άμυνα απέναντι στην επίθεση μιας ομάδας σουρωμένων φίλων ενός ερωτικά πληγωμένου ανθρώπου.

Ο λόγος ξεκινά με τον "άλλο Αθηναίο" να δηλώνει ότι είναι ψεύτικη η καταγγελία του Σίμωνα (εδ. 1), και να δηλώνει επίσης ότι απέφυγε να κάνει μήνυση επειδή το αρμόδιο δικαστήριο θα ήταν η Ηλιαία (που είχε αρμοδιότητα για να δικάζει τσακωμούς στο δρόμο) και δεν είχε καμιά εμπιστοσύνη στην κρίση της Ηλιαίας. Όμως τώρα που βρίσκεται να δικάζεται από τον Άρειο Πάγο νιώθει βέβαιος για την ορθή κρίση του δικαστηρίου. Καλοπιάνει το δικαστήριο, δηλαδή. (Αυτό είναι, ουσιαστικά, το νόημα του εδαφίου 2).

Στα εδάφια 3 και 4 δηλώνει ότι ντρέπεται για τον γεροντοέρωτά του ("παρὰ τὴν ἡλικίαν τὴν ἐμαυτοῦ" λέει χαρακτηριστικά) και το πάθος του προς τον νεαρό Θεόδοτο, όμως καλεί το δικαστήριο να αναλογιστεί λίγο-πολύ όλοι επιθυμούν νεαρούς Θεόδοτους... ολοι έχουν τα πάθη τους... όμως το βασικό είναι κάποιος, παρ' όλο το πάθος του να μη δώσει δικαιώματα να τον κράξει η πόλη ("ἐπιθυμῆσαι μὲν ἅπασιν ἀνθρώποις ἔνεστιν, οὗτος δὲ βέλτιστος ἂν εἴη καὶ σωφρονέστατος, ὅστις κοσμιώτατα τὰς συμφορὰς φέρειν δύναται", λέει χαρακτηριστικά).

Στα εδάφια 6-9 περιγράφει μια παλιότερη σκηνή, όπου κάποιο βράδυ ο -πάλι μεθυσμένος- Σίμων με μερικούς φίλους του,  έκανε ντου στο σπίτι του "άλλου Αθηναίου" σπάζοντας την πόρτα του σπιτιού και μπαίνοντας μέσα όπου βρήκε μόνο την αδερφή κι τις ανηψιές του "άλλου Αθηναίου" να κοιμούνται (μέγα σκάνδαλο το να δεις γυναίκα με το νυχτικό της εκείνη την εποχή, άρα πολύ επιβαρυντικό για την κρίση των δικαστών) και στη συνέχεια ο Σίμων αφού έμαθε σε ποιό μαγαζί ξενυχτούσαν ο "άλλος Αθηναίος" και ο Θεόδοτος, πήγε εκεί και είπε στον άλλο Αθηναίο "έβγα έξω ρε αν είσαι μάγκας", ο "άλλος Αθηναίος" βγήκε, έπαιξαν ξύλο για τα όμορφα μάτια του νεαρού Θεόδοτου, στον καυγά πάντοτε ηττάται ο περισσότερο μεθυσμένος και εν προκειμένω περισσότερο μεθυσμένος ήταν ο Σίμων, ο οποίος αναγκάστηκε να παει πιο πέρα και να αρχίσει να πετάει πέτρες προς τον άλλο Αθηναίο, ωστόσο είναι κανόνας πως ο μεθυσμένος δεν σημαδεύει σωστά, εν προκειμένω ο Σίμων πετώντας μια πέτρα έσπασε το κεφάλι ενός φίλου του, του Αριστόκριτου. Ο νυν κατηγορούμενος λεει στο δικαστήριο πως και γι' αυτή την υπόθεση θα μπορούσε να έχει μηνύσει τον Σίμωνα, όμως και τότε, επίσης,  φοβήθηκε το σκάνδαλο και το κράξιμο ("ἠνειχόμην, καὶ μᾶλλον ᾑρούμην μὴ λαβεῖν τούτων τῶν ἁμαρτημάτων δίκην ἢ δόξαι τοῖς πολίταις ἀνόητος εἶναι... ἐμοῦ δὲ πολλοὶ καταγελάσονται τοιαῦτα πάσχοντος τῶν φθονεῖν εἰθισμένων, ἐάν τις ἐν τῇ πόλει προθυμῆται χρηστὸς εἶναι" λέει χαρακτηριστικά).

Στα εδάφια 10-14 περιγράφει τον τσακωμό για τον οποίο βρίσκεται σήμερα κατηγορούμενος:

Ο "άλλος Αθηναίος" είχε έναν φίλο που λεγόταν Λυσίμαχος. Με την ελπίδα πως ο πανδαμάτωρ χρόνος θα γιατρέψει τις ερωτικές πληγές του Σίμωνα, ο "άλλος Αθηναίος" μαζι με τον νεαρό Θεόδοτο φεύγουν απ' την Αθήνα με πλοίο και πάνε διακοπές (ίσως στις Κυκλάδες) να περάσουν όμορφα. Επιστρέφοντας, ο μεν Θεόδοτος φιλοξενείται στο σπίτι του προαναφερθέντος φίλου Λυσίμαχου, ενώ ο "άλλος Αθηναίος" για καλό και για κακό δεν έρχεται στην πόλη αλλά μένει στον Πειραιά και στην πόλη έρχεται κρυφά, μόνο στο σπίτι του Λυσίμαχου για να συναντά τον νεαρό Θεόδοτο.

Όμως ο Σίμων γνωρίζει πως ο Λυσίμαχος είναι φίλος του "άλλου Αθηναίου", υποψιάζεται πως αργά η γρήγορα τα δυο πιτσουνάκια θα πάνε στο σπίτι του Λυσίμαχου, και κάνει το εξής: Νοικιάζει σπίτι με θέα στη γειτονιά του Λυσίμαχου και εγκαθίσταται εκεί με κάτι φίλους του, όπου απ' την ταράτσα παρακολουθούν το σπίτι του Λυσίμαχου.

Κάποια στιγμή ο "άλλος Αθηναίος" εμφανίζεται, μπαίνει στο σπίτι του Λυσίμαχου, κάνουν ό,τι κάνουν και σε λίγο βγαίνει με τον νεαρό Θεόδοτο να πάνε μια βόλτα. Με το που τους βλέπουν και όντες δυο έναντι πολλών και σουρωμένων, το βάζουν στα πόδια, ο μεν "άλλος Αθηναίος" φορώντας το ιμάτιό του, ο δε Θεόδοτος χωρίς ιμάτιο (εδω που τα λέμε το ιμάτιο δυσκολεύει το τρέξιμο).

Και φέρνει μάρτυρες ο "άλλος Αθηναίος" που πιστοποιούν ότι τα πράγματα έγιναν έτσι.

Στα εδάφια 15-20 ο κατηγορούμενος συνεχίζει λέγοντας πως ο νεαρός Θεόδοτος (δίχως ιμάτιο) κατέφυγε σε ένα "γναφείο" (κάτι σαν βυρσοδεψείο, δηλαδή) μπας και βρει κανένα ρούχο να φορέσει, ενδεχομένως, όμως οι διώκτες του μπούκαραν στο γναφείο και τράβηξαν έξω τον Θεόδοτο, μαζεύτηκε κόσμος, άρχισε να πέφτει ξύλο, ξαφνικά εμφανίζεται ο "άλλος Αθηναίος", γενικεύεται ο καυγάς, ο Θεόδοτος ως πιο νέος και αδύναμος παει πιο κει κι αρχίζει να πετάει πέτρες, το αίμα τρέχει, "ἐν τούτῳ τῷ θορύβῳ συντριβόμεθα τὰς κεφαλὰς ἅπαντες" λεει χαρακτηριστικά ο "άλλος Αθηναίος", κι από τότε έχουν περάσει 4 χρονια, καταλήγει, οι σουρωμένοι φίλοι του Σίμωνα μου ζήτησαν συγγνώμη αλλά ο Σίμων μου την είχε φυλαγμένη.

Και  φέρνει νέους μάρτυρες να πιστοποιήσουν ότι τα γεγονότα έγιναν έτσι ακριβώς.

Στα εδάφια 21-46 αντικρούει μεθοδικά τα επιχειρήματα του Σίμωνα. Π.χ, καταρρίπτει το επιχείρημα πως ο Σίμων εξαγόρασε με 300 δραχμές τις υπηρεσίες του Θεόδοτου ("εδω δεν έχει να φάει ο Σίμων, σιγά μην έδωσε 300 δραχμές στον Θεόδοτο", λέει χαρακτηριστικά: "τὴν γὰρ οὐσίαν τὴν ἑαυτοῦ ἅπασαν πεντήκοντα καὶ διακοσίων δραχμῶν ἐτιμήσατο. καίτοι θαυμαστὸν εἰ τὸν ἑταιρήσοντα πλειόνων ἐμισθώσατο ὧν αὐτὸς τυγχάνει κεκτημένος").Και γενικά χρησιμοποιεί λογικα επιχειρήματα προκειμένου να αναδείξει και αποδείξει τον παλιο-χαρακτήρα του Σίμωνα.

Μάλιστα, στο εδ. 45 φτάνει να αναφέρει ότι ο Σίμων όταν είχε παει φαντάρος το 394 π.Χ. ήταν τόσο απείθαρχος ώστε ο στρατός τον έδιωξε δίνοντάς του το Ι5 της εποχής.
Κλείνοντας, στα εδ. 46 έως 48 ζητάει την επιείκεια του δικαστηρίου, υπενθυμίζοντας ότι, στο κάτω-κάτω, σε αντίθεση με τον Σίμωνα, ο ίδιος υπήρξε καλός φαντάρος άρα προσέφερε περισσότερα στην πατρίδα (συν τους περισσότερους φόρους που πλήρωσε ως πλουσιότερος που ηταν απ' τον Σίμωνα) και κλείνει ξανα-δηλωνοντας ότι ντρέπεται που αναγκάστηκε να πάει στο δικαστήριο για τέτοιες υποθέσεις ("ἠναγκάσθην ἐκ τοιούτων πραγμάτων εἰς τοιούτους ἀγῶνας καταστῆναι" είναι η τελευταία του φράση).

Ο Κ.Θ. Αραπόπουλος αναλύοντας τον συγκεκριμένο λόγο του Λυσία συμπεραίνει: "Αν τώρα αποβλέψωμεν εις τα επιχειρήματα του λόγου και τον χρόνον που επέρασε και την δικαίαν και αμερόληπτον κρίσιν των Αεροπαγιτών, δεν θα έχωμεν αμφιβολίαν ότι ο κατηγορούμενος ηθωώθη..."

Πιο πριν, βέβαια, ο Κ.Θ.Αραπόπουλος έχει συμπεράνει πως ο εν λόγω λόγος του Λυσία "...μας διδάσκει και περί της τότε ηθικής καταστάσεως εν Αθήναις. Γνωρίζομεν ότι εις τας Αθήνας έκαστος νέος εξέλεγε κάποιον σπουδαίον άνδρα, προς τον οποίον ήθελε εξομοιωθή, και η σχέσις του ανδρός προς τον νέον δεν ήτο αξιόμεμπτος. Αλλ' ο νέος περι του οποίου πρόκειται ητο ξένος, Πλαταιεύς, και αι προς αυτόν ερωτικαί σχέσεις ουδεμώς διέφερον των προς εταίρας, διότι ουδένα υψηλόν σκοπόν επεδίωκον, αλλ' απέβλεπον μόνον εις αισχράν σαρκικήν ηδονήν".

Εγώ, καλέ μου αναγνώστη, δεν έχω άποψη. Απλώς, διαβάζοντας τον συγκεκριμένο λόγο του Λυσία, μου ήρθε στο νου ένα από τα ωραιότερα τραγούδια που έχει γράψει μια από τις εμβληματικότερες μορφές του λαϊκού μας τραγουδιού, ο Κώστας Ψυχογιός.

Τα μονοπάτια μου και τα περάσματά μου

με ποιο δικαίωμα εσύ τα περπατάς? 

Σήκω και φύγε στα γρήγορα, ρε φίλε!

Είναι δικό μου το παιδί που κυνηγάς!

Μη μου κουράζεις το παιδί, τον άνθρωπό μου, 

άλλαξε πόρτα γιατί άδικα χτυπάς, 

δε θα σ’ αφήσω δηλαδή να μου χαλάσεις τη ζωή, 

είναι δικό μου το παιδί που κυνηγάς.

Το `χω στα χέρια μου μη βρέξει και μη στάξει, 

τρέμει η καρδιά μου μην τυχόν μου πικραθεί, 

και δε θ’ αφήσω κανείς να μου πειράξει

τον άνθρωπό μου, το δικό μου το παιδί.

Μη μου κουράζεις το παιδί, τον άνθρωπό μου, 

άλλαξε πόρτα γιατί άδικα χτυπάς, 

δε θα σ’ αφήσω δηλαδή να του χαλάσεις τη ζωή, 

είναι δικό μου το παιδί που κυνηγάς.

Διαχρονικές αξίες...

Ό μη γένοιτο, φτου-φτου-φτου, όξω από δω!

(...) τῶν δ' ἄλλων αὐτοῦ νόμων ἴδιος μὲν μάλιστα καὶ παράδοξος ὁ κελεύων ἄτιμον εἶναι τὸν ἐν στάσει μηδετέρας μερίδος γενόμενον. Βούλεται δ', ὡς ἔοικε, μὴ ἀπαθῶς μηδ' ἀναισθήτως ἔχειν πρὸς τὸ κοινόν, ἐν ἀσφαλεῖ θέμενον τὰ οἰκεῖα καὶ τῷ μὴ συναλγεῖν μηδὲ συννοσεῖν τῇ πατρίδι καλλωπιζόμενον, ἀλλ' αὐτόθεν τοῖς τὰ βελτίω καὶ δικαιότερα πράττουσι προσθέμενον, συγκινδυνεύειν καὶ βοηθεῖν, μᾶλλον ἢ περιμένειν ἀκινδύνως τὰ τῶν κρατούντων.

Αυτά τα όμορφα μας λέει, ανάμεσα στ' άλλα, ο Πλούταρχος μιλώντας μας για τον Σόλωνα...

...και μην κοιτάς που ο μέσος συνέλληνας μπερδεύει τους Πλούταρχους -εμείς οφείλουμε να είμαστε νηφάλιοι και διαυγείς σχετικά με το ζήτημα των Πλουτάρχων.

Σε απλά ελληνικά, δηλαδή, ο παππούς Πλούταρχος μας λέει:

Από τους υπόλοιπους νόμους (του Σόλωνα) ιδιότροπος και παράδοξος είναι εκείνος που επιβάλλει να θεωρείται άτιμος (να μην μπορεί να λαμβάνει δημόσιες τιμές και αξιώματα) εκείνος (ο Αθηναίος) που σε περίπτωση κοινωνικής αναταραχής και κοινωνικών συγκρούσεων απλώς κοιτάει τη δουλειά του και δεν συντάσσεται με κάποιον από τους συγκρουόμενους. Θέλει (ο νόμος του Σόλωνα), όπως φαίνεται, κανείς να μην μένει απαθής και αναίσθητος προς τα κοινά κοιτώντας να σώσει το τομάρι του δίχως να συμπάσχει μαζί με την -και να πονάει για την- πατρίδα του. Αντίθετα, (ο νόμος του Σόλωνα) θέλει να παρακινήσει όλους να συντάσσονται στο πλευρό όσων πολιτεύονται δικαιότερα και καλύτερα, να συμμετέχουν στον κίνδυνο για το μέλλον της πατρίδας και να βοηθούν την πλευρά που τους εκφράζει, παρά να κάθονται στην άκρη περιμένοντας ποιά από τις αντιτιθέμενες πλευρές θα νικήσει.

(Να, παρ΄το και σε απόδοση Ραγκαβή αν θεωρείς αναξιόπιστη τη δική μου απόδοση).

Βέβαια ο λαός μερικές φορές θα κάνει και λάθος επιλογές, όμως σε εκείνη τη μακρινή εποχή όπου νομοθετούσε ο Σόλωνας δεν είχε ανακαλυφτεί ακόμα το αλάθητο του Πάπα, (καλά-καλά δεν είχε ανακαλυφτεί ακόμα ο Πάπας), οπότε το να κάνει λάθος ένας άνθρωπος ή ένας λαός δεν εθεωρείτο ως κάτι το αφύσικο. Κι εδώ που τα λέμε, ακόμα και απόλυτα σωστές επιλογές να κάνεις, η πουτάνα η ζωή έχει επανειλημμένα αποδείξει πως είναι ικανή να σε καταστρέψει σε πείσμα της ορθότητας των επιλογών σου -κι όποιος πει το αντίθετο, ας το ξανασκεφτεί. Κι από την άλλη -και σκέψου το κι αυτό- οι αρχαίοι συχνότατα πολεμούσαν υπέρ προγόνων και βωμών και εστιών και τέτοια που αφορούν το παρόν και το ένδοξο παρελθόν, ωστόσο μόνο σπανιότατα (έως και ποτέ, μπορώ να σου πω, κι αν έχεις άλλη άποψη διαφώτισέ με σχετικά), πολεμούσαν για τα δισέγγονά τους, ας πούμε. Μιλάμε απέφευγαν συστηματικά να πολεμήσουν "για να βρουν έναν καλύτερο κόσμο τα δισέγγονά τους". Ξεμπέρδευαν λέγοντας φράσεις του στυλ "το μέλλον άδηλον" και κράταγαν πεισματικά για τον εαυτό τους το δικαίωμα να επιλέγουν -έστω και κάνοντας τη λάθος επιλογή.

Γι' αυτό οι αρχαίοι Αθηναίοι, προκειμένου να μην πολυσκοτίζονται για την ορθότητα των επιλογών τους, σε πολλά δημόσια αξιώματα επέλεγαν με κλήρωση τους αξιωματούχους.

Με αποτέλεσμα να συμπυκνώσει την όλη διαδικασία ο σοφός Αριστοτέλης ως εξής:

"...Δημοκρατικόν μεν είναι το κληρωτάς είναι τας αρχάς, το δ' αιρετάς ολιγαρχικόν, και δημοκρατικόν μεν το μη από τιμήματος, ολιγαρχικόν δε το από τιμήματος..." (Αριστοτέλους Πολιτικά, 1294b)

Τα 'χουμε ξαναπεί αυτά, παλιότερα.

Αυτό όμως δε σημαίνει ότι μπορούσε να εκλεγεί βουλευτής το κάθε καρυδιάς καρύδι.
Να, για παράδειγμα κοιτάω εδώ πέρα το "Κατά Φίλωνος δοκιμασίας" του Λυσία. Το background της υποθέσεως είναι κάπως έτσι:

Ο Φίλων ήταν ένας τυπάκος από το Μενίδι. Τις Αχαρνές. Είχε κληρωθεί βουλευτής και επρόκειτο να κριθεί από τη βουλή των πεντακοσίων αν ήταν άξιος για να γίνει βουλευτής. Τότε εμφανίστηκε ένας τυπάκος που αγνοούμε το όνομά του και παράγγειλε στον Λυσία να γράψει μια ομιλία με την οποία να κατηγορεί τον Φίλωνα όχι τόσο σαν παλιάνθρωπο και απατεώνα και τέτοια, αλλά κυρίως σαν ανάξιο να γίνει βουλευτής επειδή, απλώς, παραβίασε τον νόμο του Σόλωνα που είδαμε παραπάνω μένοντας ουδέτερος την περίοδο που η Αθήνα δεινοπαθούσε από τους τριάκοντα τυράννους. Ότι έμεινε, δηλαδή, ουδέτερος στη μεγάλη κόντρα μεταξύ δημοκρατικών και ολιγαρχικών.

Δώσε βάση στο παρακάτω απόσπασμα για να καταλάβεις τη σκέψη του Λυσία:

ἀλλὰ μὴν οὐδ᾽ ἀπεχθήσεσθέ γε τῶν πολιτῶν οὐδενὶ τοῦτον ἀποδοκιμάσαντες, <ὃς> οὔ τι τοὺς ἑτέρους ἀλλ᾽ ἀμφοτέρους φανερός ἐστι προδούς, ὥστε μήτε τοῖς ἐν τῷ ἄστει γενομένοις φίλον προσήκειν εἶναι τοῦτον （οὐ γὰρ ἠξίωσεν ὡς αὐτοὺς ἐλθεῖν κινδυνεύοντας）, μήτε τοῖς τὸν Πειραιᾶ καταλαβοῦσιν: οὐδὲ γὰρ τούτοις ἠθέλησε συγκατελθεῖν, καὶ ταῦτα ὥς φησι καὶ ἀστὸς γενόμενος. εἰ μέντοι τι μέρος περίεστι τῶν πολιτῶν ὅ τι τῶν αὐτῶν μετέσχε τούτῳ πραγμάτων, μετ᾽ ἐκείνων, ἐάν ποτε （ὃ μὴ γένοιτο） λάβωσι τὴν πόλιν, βουλεύειν ἀξιούτω.

Που σε απλά ελληνικά σημαίνει κάτι τέτοιο:

Δεν πρόκειται να σας αποδοκιμάσει ούτε ένας πολίτης αν κρίνετε πως ο Φίλωνας είναι ανάξιος για βουλευτής. Γιατί ο Φίλωνας δεν πρόδωσε μόνο τη δική μας δημοκρατική παράταξη, αλλά πρόδωσε και την άλλη -τους ολιγαρχικούς. Ούτε έμεινε στο άστυ να υπερασπιστεί τους ολιγαρχικούς ούτε πήγε με τους δημοκρατικούς που κατέλαβαν τον Πειραιά.  Αν λοιπόν υπάρχει μια τρίτη πολιτική παράταξη (ας πούμε η πολιτική παράταξη των φιλήσυχων νοικοκυραίων), και αν ποτέ (ό μη γένοιτο, δηλαδή φτου-φτου-φτου) κυβερνήσει την Αθήνα η παράταξη των φιλήσυχων νοικοκυραίων, τότε και μόνο τότε θα έχει δικαίωμα τούτος δω να αξιώσει να γίνει βουλευτής στη βουλή των φιλήσυχων νοικοκυραίων. 

Η πλάκα είναι -και οι σχολιαστές του Λυσία το έχουν εντοπίσει- πως ο Λυσίας δεν κάνει ρητή αναφορά στον σχετικό νόμο του Σόλωνα. Μερικοί μάλιστα υποστηρίζουν ότι αυτό αποδεικνύει πως η εφαρμογή του σχετικού νόμου του Σόλωνα είχε ατονήσει. 

Όμως αν αυτό είναι σωστό, δίνει ακόμα μεγαλύτερη έμφαση στο "ό μη γένοιτο" που έχει γράψει ο Λυσίας. Φαίνεται πως ακόμα και με ατονισμένη την εφαρμογή το σχετικού νόμου του Σόλωνα, για τους Αθηναίους συνέχιζε να είναι κατάρα και ντροπή και όνειδος το να μην παίρνει κάποιος μέρος στις συγκρούσεις των πολιτικών παρατάξεων, των ιδεολογιών και των κοσμοθεωριών, και αντιμετώπιζαν με τρόμο το ενδεχόμενο να υπάρξει εποχή όπου η Αθήνα θα κυβερνάται από φιλήσυχους νοικοκυραίους. 

Ω, ναι, αναγνώστη μου, ας το παραδεχτούμε: 

Είμαστε ο τρόμος των αρχαίων Αθηναίων -και είμαστε περήφανοι γι' αυτό!!!

Ισοκράτης ο εξορκιστής

...τῶν θεῶν 

τοὺς μὲν τῶν ἀγαθῶν αἰτίους ἡμῖν ὄντας Ὀλυμπίους προσαγορευομένους, 

τοὺς δ' ἐπὶ ταῖς συμφοραῖς καὶ ταῖς τιμωρίαις τεταγμένους 

δυσχερεστέρας τὰς ἐπωνυμίας ἔχοντας, 

καὶ τῶν μὲν καὶ τοὺς ἰδιώτας καὶ τὰς πόλεις καὶ νεὼς καὶ βωμοὺς ἱδρυμένους, 

τοὺς δ' οὔτ' ἐν ταῖς εὐχαῖς οὔτ' ἐν ταῖς θυσίαις τιμωμένους, 

ἀλλ' ἀποπομπὰς αὐτῶν ἡμᾶς ποιουμένους.

τουτέστιν μεθερμηνευόμενον 

...απ' τους θεούς 

όσους μας είναι πρόξενοι αγαθών τους αποκαλούμε Ολύμπιους, 

ενώ όσοι είναι ταγμένοι σε συμφορές και τιμωρίες 

έχουν τις χειρότερες επωνυμίες, 

και για τους μεν οι ιδιώτες και οι πόλεις ιδρύουν ναούς και βωμούς, 

ενώ οι άλλοι ούτε με προσευχές, ούτε με θυσίες τιμούνται, 

αλλά τους αντιμετωπίζουμε με αποπομπές.

Ισοκράτης, Φίλιππος, 117

Σημειώνουμε πως όταν ο Ισοκράτης λέει "ημάς" εννοεί και τον εαυτό του. 

Ο Ισοκράτης ήταν γόνος εύπορης οικογένειας, 

ήταν ένας εξαιρετικά μορφωμένος άνθρωπος της εποχής του

και βέβαια υπήρξε ένας από τους πιο φημισμένους δασκάλους της ρητορικής. 

Όταν λοιπόν λέει "ημάς" συμπεριλαμβάνοντας τον εαυτό του στην άσκηση των "αποπομπών", 

μας λέει πολύ απλά ότι και οι πλούσιοι, μορφωμένοι και φημισμένοι άνθρωποι 

είναι άνθρωποι όπως όλοι οι άλλοι και ασχολούνται
-και αυτοί όπως και οι υπόλοιποι-
με "αποπομπές θεών". 

Όπου ως "αποπομπή θεών" 

δεν εννοεί τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο 

από αυτό που εμείς σήμερα ονομάζουμε "εξορκισμό". 

Ενδεχομένως -και προφανώς- 

εξορκισμό με άλλο τυπικό από αυτό που ασκείται σήμερα από "ημάς" ή "αυτούς",

ωστόσο -ασχέτως τυπικού- μια αποπομπή δεν είναι τίποτα περισσότερο 

και τίποτα λιγότερο

από εξορκισμός.

Ξύλινα σπαθιά, Ο Εξορκιστής

Σωθικά λαχταριστά. Τρώγοντας τα μυαλά από το κεφαλάκι.

64
Κοίτα χέρια απελπισμένα
πώς θερίζουνε ζωές!
Χάμου πέφτουνε κομμένα
χέρια, πόδια, κεφαλές,
65
και παλάσκες και σπαθία
με ολοσκόρπιστα μυαλά,
και με ολόσχιστα κρανία,
σωθικά λαχταριστά.

Το ανωτέρω απόσπασμα από τον "Ύμνο εις την Ελευθερία" του Σολωμού, από τον ελληνικό εθνικό ύμνο δηλαδή σε τελική ανάλυση, πάντοτε με προβλημάτιζε ως προς τη ενδεχόμενη γαστριμαργική έννοια του στίχου "σωθικά λαχταριστά".  Όπως λέμε δηλαδή λαχταριστό φιλέτο, λαχταριστή μπριζόλα, λαχταριστά κεφτεδάκια κλπ, κάπως έτσι μου ακούγεται και το "σωθικά λαχταριστά". 

Και μάλιστα όχι οποιαδήποτε σωθικά, όχι συκώτια και άντερα και τέτοια σωθικά, όχι, μιλάμε για τα σωθικά που βγαίνουν από τα "ολόσχιστα κρανία". Δηλαδή μιλάμε για τα "ολοσκόρπιστα μυαλά". Αυτά τα ολοσκόρπιστα μυαλά είναι τα λαχταριστά σωθικά. 

Μυαλά πανέ, ας πούμε, που σίγουρα είναι λαχταριστό μεζεκλίκι, ως εκ τούτου θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι ο Σολωμός ήτο μερακλής περί τα γαστριμαργικά. Υπάρχει όμως μια μικρή λεπτομέρεια: Ο Σολωμός τα "ολοσκόρπιστα μυαλά" τα θεωρεί λαχταριστά ως έχουν -όχι μαγειρεμένα. 

Μιλάμε για μυαλά ωμά.

Κάθε φορά που περνάω απ' την οδό Τυδέως στο Παγκράτι, θυμάμαι αυτούς τους ένδοξους στίχους του Διονυσίου Σολωμού. Αιτία είναι ένας συνειρμός, ο οποίος δημιουργήθηκε όταν προ κάμποσων ετών έμενα στην οδό Τυδέως και μια μέρα αναρωτήθηκα "και ποιός στα κομμάτια ήταν αυτός ο Τυδεύς" κι άρχισα να ψάχνω, οπότε προς μεγάλη μου έκπληξη ανακάλυψα πως ο Τυδεύς, πέρα από πατέρας του Διομήδη, ήταν πρώτος ξάδερφος του αγαπημένου μου ομηρικού ήρωα: Του Θερσίτη. (Ο οποίος Θερσίτης, ως εκ τούτου, ήταν θείος του Διομήδη). 

Η ιστορία πάει κάπως έτσι: 

Η Καλυδώνα βρίσκεται στο σημερινό νομό Αιτωλοακαρνανίας. Το όνομά της το πήρε από τον Καλυδώνα. Αυτός ήταν γιος του Αιτωλού. 

(Καταλαβαίνεις... Προσωποποιημένη μυθολογικοποίηση της γεωγραφίας...)

Αυτή η Καλυδώνα βρέθηκε κάποια στιγμή να έχει βασιλιά τον Πορθέα -που μερικοί τον φώναζαν και Πορθάωνα. 

Ο Πορθέας/Πορθάων απέκτησε τέσσερα υγιέστατα αγοράκια: Τον Μέλανα, τον Αλκάθοο, τον Άγριο και τον Οινέα. 

Μετά το θάνατο του Πορθέα βασιλιάς έγινε ο μεγαλύτερος γιος, ο Οινέας, αφήνοντας τον μικρότερο γιο, τον Άγριο, στην αντιπολίτευση. Για τους άλλους γιους δεν ξέρουμε σχεδόν τίποτα.

Ο βασιλιάς Οινέας απέκτησε πολλά σημαντικά παιδιά. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν ο Μελέαγρος, ο Τυδέας και η Δηιάνειρα -που γι' αυτήν μιλούσαμε τις προάλλες, αποκαλύπτοντας ότι κάποια στιγμή το έριξε στη stregoneria.

Ο αδελφός του Οινέα, ο Άγριος, είχε κι αυτός κάμποσα παιδιά, απ' τα οποία ξεχώριζε ο Θερσίτης. 

Βλέπουμε λοιπόν ότι ο Θερσίτης ήταν πρωτοξάδερφος του Τυδέα, της Δηιάνειρας και του Μελέαγρου. 

Ο βασιλιάς Οινέας τώρα, είχε το ιδεώδες όνομα για οινοπωλείο: 

"Οινοπωλείον ο Οινέας". 

Αυτό φαίνεται πως πολύ το εκτίμησε ο Διόνυσος: Κάποια μέρα ο θεός Διόνυσος πήγε στην Καλυδώνα και δίδαξε στον Οινέα την αμπελουργία και την κατασκευή κρασιού. 

Ενθουσιασμένος ο Οινέας από τη συναναστροφή του με τον θεό, έγινε ευσεβης και άρχισε να προσφέρει τιμές και θυσίες στους θεούς. 

Σε όλους τους θεούς? 

Όχι!

Μονίμως ξεχνούσε να προσφέρει τιμές και θυσίες στη θεά του κυνηγιού, την Αρτέμιδα.  

Κάποια μέρα η θεά τσαντίστηκε πολύ κι έστειλε στην Καλυδώνα τον Καλυδώνιο κάπρο να τρομοκρατεί και να καταστρέφει την Καλυδώνα. 

Οι Καλυδώνιοι αναγκάστηκαν (θέλοντας και μη) να λατρέψουν εμπράκτως την Αρτέμιδα οργανώνοντας μια μεγάλη -με πανελλήνια συμμετοχή-  κυνηγετική εκστρατεία, όπου, για την ιστορία να πούμε πως παραμένει αδιευκρίνιστο αν τελικά τον Καλυδώνιο κάπρο τον σκότωσε ο Μελέαγρος ή η Αταλάντη.

Κι ενώ ποτέ δε θα μάθουμε ποιός σκότωσε τον Καλυδώνιο κάπρο, η ουσία είναι ότι μια μέρα τα από κει ξαδέρφια, τα παιδιά του Άγριου δηλαδή, είπανε "εντάξει, όνομα και πράμα ο Οινέας και τον αγαπάει ο Διόνυσος, αλλά ποιός είδε το θυμό της Αρτέμιδας και δεν φοβήθηκε... Δεν τον ανατρέπουμε μπας και μας λυπηθεί η Άρτεμις? Κι ας κάνουμε βασιλιά τον πατέρα μας, τον Άγριο, που όσο να 'ναι το όνομά του έχει κοινή ρίζα με την Αγροτέρα Αρτέμιδα". 

Υπήρχαν βέβαια και άλλες αιτίες για ν' ανατραπεί ο Οινέας: Ήταν υπέργηρος πλέον, αλλά επίσης ο γιός του Οινέα, ο Τυδέας, είχε σκοτώσει τον θείο του τον Αλκάθοο (είπαμε, ο Αλκάθοος ήταν αδερφός του Οινέα και του Άγριου) και επειδή εκείνη την εποχή υπήρχε ο νόμος της βεντέτας, ο μεν Τυδέας πήγε στο Άργος για να γλιτώσει, η δε οικογένεια του Τυδέα (συμπεριλαμβανομένου του Οινέα) την είχε άσχημα: Όλο το χωριό τους έδειχνε με το δάχτυλο. 

Έγινε λοιπόν η ανατροπή, ο Άγριος έγινε βασιλιάς και ο Θερσίτης έγινε ο διάδοχος του θρόνου. 

Ο Τυδέας τώρα, πηγαίνοντας στο Άργος πρόκοψε: Παντρεύτηκε την κόρη του Άδραστου. Του βασιλιά του Άργους. Κι επειδή ήταν και αρχοντοπαλίκαρο, έπεισε τον βασιλιά Άδραστο να μην πάρει στα σοβαρά την άποψη του Αμφιάραου (ο οποίος έλεγε να κάτσουν στ' αυγά τους) αλλά να εκστρατεύσει εναντίον της Θήβας. Κι όταν ο Άδραστος εκστράτευσε εναντίον της Θήβας, ο Τυδεύς ήταν από τους επικεφαλής του στρατεύματος.  Και πολέμησε γενναία αλλά κάποια στιγμή λαβώθηκε από έναν Θηβαίο που λεγόταν Μελάνιππος. 

Πρόσεξε τώρα, γιατί εδώ έχει ζουμί. Ας δούμε το σκηνικό όπως το περιγράφει ο Απολλόδωρος: 

Μελάνιππος δὲ [...] εἰς τὴν γαστέρα Τυδέα τιτρώσκει. ἡμιθνῆτος δὲ αὐτοῦ κειμένου παρὰ Διὸς αἰτησαμένη Ἀθηνᾶ φάρμακον ἤνεγκε, δι᾽ οὗ ποιεῖν ἔμελλεν ἀθάνατον αὐτόν. Ἀμφιάραος δὲ αἰσθόμενος τοῦτο, μισῶν Τυδέα ὅτι παρὰ τὴν ἐκείνου γνώμην εἰς Θήβας ἔπεισε τοὺς Ἀργείους στρατεύεσθαι, τὴν Μελανίππου κεφαλὴν ἀποτεμὼν ἔδωκεν αὐτῷ. ὁ δὲ διελὼν τὸν ἐγκέφαλον ἐξερρόφησεν. ὡς δὲ εἶδεν Ἀθηνᾶ, μυσαχθεῖσα τὴν εὐεργεσίαν ἐπέσχε τε καὶ ἐφθόνησεν. 

Προσέχεις? 

Η Αθηνά συμπαθεί τον Τυδέα. Μόλις τον βλέπει τραυματισμένο θανάσιμα, φέρνει ένα φάρμακο για να τον κάνει όχι απλώς υγιή αλλά για να τον κάνει αθάνατο. Εν τω μεταξύ, ο Αμφιάραος (ο οποίος ήταν γνωστό πως έχει μαντικές ικανότητες), από μίσος για τον Τυδέα που υπήρξε ο βασικός υποκινητής της εκστρατείας, κόβει το κεφάλι του Μελάνιππου (είπαμε, ο Μελάνιππος είχε τραυματίσει θανάσιμα τον Τυδέα) και το δίνει στον Τυδέα. Και ο Τυδέας τι κάνει καλέ μου αναγνώστη? 

"Διελών εξερρόφησεν τον εγκέφαλον". 

Όπου το "διελών" είναι απλά η μετοχή αορίστου του ρήματος "διαιρώ". 

Δηλαδή ο Τυδεύς, έσπασε στα δύο το κρανίο του νεκρού Μελάνιππου και σλουρπ-σλουρπ! ρούφηξε τον εγκέφαλο. 

Ε, μόλις το είδε αυτό η Αθηνά, αηδίασε και είπε "ρε άει στα κομμάτια που θα σε κάνω αθάνατο... Ψόφα!". 

Και ναι μεν η Αθηνά είπε έτσι για τον κανίβαλο Τυδέα, πλην όμως χιλιάδες χρόνια αργότερα κάποιος δήμαρχος Αθηναίων αποφάσισε να ονοματίσει μια οδό προς τιμήν του κανίβαλου Τυδέα. 
Ενώ, από την άλλη, ο εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός βρήκε πηγή έμπνευσης για τους προαναφερθέντες εξαιρετικά δυνατούς στίχους:

64
Κοίτα χέρια απελπισμένα
πώς θερίζουνε ζωές!
Χάμου πέφτουνε κομμένα
χέρια, πόδια, κεφαλές,
65
και παλάσκες και σπαθία
με ολοσκόρπιστα μυαλά,
και με ολόσχιστα κρανία,
σωθικά λαχταριστά.

Τραχίνιαι, stregoneria και κύκλοι

Είχαμε μείνει λοιπόν προ μηνών...
Που είχαμε μείνει?
Α, ναι... Μιλούσαμε για κύκλους, για περιφέρειες κύκλων και για του κύκλου τα γυρίσματα.

Όμως μην υπάρξει καμιά παρεξήγηση ότι τα πράγματα είναι απλά: ο κύκλος είναι μεγάλη υπόθεση, καμιά φορά είναι υπόθεση που ξεπερνάει κατά πολύ τις αντιληπτικές μας ικανότητες. Δεν είναι όλοι οι κύκλοι στα μέτρα μας.

Πάμε ένα παράδειγμα με τις Τραχίνιες του Σοφοκλή:
Πάροδος του έργου και ο χορός των Τραχινίων γυναικών προσπαθεί να εμψυχώσει τη Δηιάνειρα λέγοντας:

ἀνάλγητα γὰρ οὐδ᾽ ὁ πάντα κραίνων βασιλεὺς ἐπέβαλε θνατοῖς Κρονίδας·
ἀλλ᾽ ἐπὶ πῆμα καὶ χαρὰ πᾶσι κυκλοῦσιν, οἷον
ἄρκτου στροφάδες κέλευθοι

που πα να πει περίπου

ό,τι έδωσε στους θνητούς ο βασιλιάς που κυβερνά τα πάντα, ο γιός του Κρόνου, εμπεριέχει πόνο 
κι έτσι όλεθρος και χαρά κυκλικά γυρίζουν σ' όλους
όπως κυκλικά γυρίζουν τ' άστρα του βοριά στην πορεία τους.

Βεβαίως ο χορός έχει δίκιο και βεβαίως όλοι έχουμε τραγουδήσει το "η ζωή μου κύκλους κάνει". Όμως το αστείο της υποθέσεως είναι ότι την ίδια στιγμή που έχει δίκιο  στη διαπίστωσή του ο χορός των Τραχινίων, ακριβώς την ίδια στιγμή κάνει λάθος στη διαπίστωσή του. Κάνει λάθος όχι ως προς το σχήμα αλλά ως προς το μέγεθος του κύκλου -και τέτοια λάθη έχουν τραγικές συνέπειες.

Σφόδρα διδακτικό έργο οι Τραχίνιες του Σοφοκλή. Η υπόθεση πάει κάπως έτσι:

Η Δηιάνειρα, κόρη του βασιλιά Οινέα από την Αιτωλία (και ως εκ τούτου ξαδέρφη του ομηρικού Θερσίτη), ήταν μια πανέμορφη ανύπαντρη κοπελίτσα που την είχε ερωτευτεί και την παρενοχλούσε ερωτικά και ζητούσε να την παντρευτεί ένας ποταμός: Ο Αχελώος. Η κοπελίτσα, όπως είναι ευνόητο, κάθε άλλο παρά επιθυμούσε να παντρευτεί έναν ποταμό -προτιμούσε να παντρευτεί άνθρωπο. Δύσκολα θα την κατηγορούσαμε γι' αυτό. Εμφανίστηκε λοιπόν στη γειτονιά της μια μέρα ο Ηρακλής ωραίος και αρρενωπός και έκανε ένα είδος πάλης με τον Αχελώο, ο Ηρακλής νίκησε (ενδεχομένως κάνοντας την περιβόητη "εκτροπή του Αχελώου") και ο Οινέας αποφάσισε να μη δώσει την κόρη του στον ορμητικό Αχελώο  αλλά να τη δώσει στον Ηρακλή, που στο κάτω-κάτω είχε και ανθρώπινα χαρακτηριστικά.

Όμως ο Ηρακλής έμπλεκε συνέχεια σε ιστορίες με άθλους και τέτοια, με αποτέλεσμα να λείπει συνέχεια από το σπίτι και η Δηιάνειρα να περνάει μαύρη συζυγική ζωή. Άσε που σαν κερασάκι στην τούρτα, κάποια μέρα ο Ηρακλής σκότωσε έναν καλό άνθρωπο, έναν Αργοναύτη που λεγόταν Ίφιτος κι επειδή εκείνη την εποχή ίσχυε ο νόμος της βεντέτας, ο Ηρακλής αναγκάστηκε να πάρει τη Δηιάνειρα και τα παιδιά και να μετακομίσουν στην Τραχίνα, κάπου στη Θεσσαλία.

Για να το καταλάβουμε σωστά αυτό, θα πρέπει να έχουμε κατά νου ότι εκείνα τα χρόνια η Θεσσαλία εθεωρείτο μια μυστήρια περιοχή με πολλούς Κένταυρους, πολλές μάγισσες και πολλή μαγεία. Οι μάγισσες της Θεσσαλίας ήταν -και αργότερα με τους Ρωμαίους έγιναν ακόμα περισσότερο- ξακουστές στα πέρατα της γης.

Αλλά και ως εξόριστος στη Θεσσαλία, ο Ηρακλής πάλι έμπλεκε σε άθλους και τέτοια κι όλο έλειπε από το σπίτι, με αποκορύφωμα τη μέρα που έδειξε στη Δηιάνειρα μια "παλαιάν δέλτον εγγεγραμμένην συνθήματα", όπου όταν λέμε συνθήματα εννοούμε κάτι σαν γράμματα σε γραμμική γραφή ή κάτι τέτοιο, τα οποία αποτελούσαν έναν χρησμό που είχε λάβει ο Ηρακλής απ' το μαντείο της Δωδώνης, ο οποίος χρησμός έλεγε ότι ο Ηρακλής έπρεπε να φύγει για 15 μήνες προκειμένου να πάει να τελειώσει κάτι άθλους. Και, είτε θα σκοτωνόταν και δεν θα γυρνούσε ποτέ (και θ' άφηνε τη Δηιάνειρα χήρα με ορφανά εξόριστη στην ξενιτιά) είτε θα επέστρεφε και θα ζούσε την υπόλοιπη ζωή του χωρίς λύπες.

Το έργο λοιπόν ξεκινάει με τη συμπλήρωση των 15 μηνών και με τη Δηιάνειρα να αναρωτιέται τι από τα δύο της επιφυλάσσει η μοίρα. Θα γίνει χήρα ή θα γίνει ευτυχής? Τέλος πάντων, κάποια στιγμή μαθαίνει ότι ο Ηρακλής είναι ζωντανός και επιστρέφει, είχε τελειώσει με τις εκκρεμότητες, είχε κυριεύσει την πόλη όπου ζούσε ο μακαρίτης ο Αργοναύτης Ίφιτος, είχε σκοτώσει τον πατέρα και τ' αδέρφια του Ίφιτου, είχε πιάσει σκλάβους τους συμπολίτες του Ίφιτου και όλα καλά.

Τρόπος του λέγειν το όλα καλά, διότι πέρα απ' το υπόλοιπο ξεκλήρισμα της οικογένειας του καημένου του Ίφιτου, ο Ηρακλής είχε πάρει μαζί του και την αδερφή του Ίφιτου, την Ιόλη, κι σκόπευε να την κάνει γυναίκα του -προοπτική που ευνόητο είναι ότι δεν άρεσε στη Δηιάνειρα. Η καημένη η Δηιάνειρα τον περίμενε 15 μήνες κι αυτός ετοιμάζεται να τη βάλει σε δεύτερη μοίρα...

Ώσπου η Δηιάνειρα θυμάται ένα μυστικό όπλο που έχει στην κατοχή της, ένα όπλο που το απέκτησε έτσι:

Όταν ακόμα ήταν νιόπαντρο ζευγάρι με τον Ηρακλή, ξεκίνησαν απ' το χωριό της να πάνε στα μέρη του άντρα της. Για να περάσουν τον ποταμό Εύηνο, ο μόνος τρόπος ήταν να τους μεταφέρει απέναντι ένας ηλικιωμένος Κένταυρος (παλιός άσπονδος φίλος του Ηρακλή), ονόματι Νέσσος, που είχε ξεμείνει στις όχθες του Ευήνου κι έκανε το βαρκάρη. Κάποια στιγμή ο Νέσσος άρχισε να τη θωπεύει και γενικά να της την πέφτει, ο Ηρακλής τσαντίστηκε, του έριξε ένα βέλος εμποτισμένο με δηλητήριο και πάει ο μπαρμπα-Νέσσος. Όμως καθώς ξεψυχούσε ο Νέσσος, της ζήτησε συγγνώμη και της είπε "καλή μου κοπέλα, βάλε σ' ένα βαζάκι αίμα απ' τις πληγές μου, κι αν ποτέ ο Ηρακλής θελήσει να πάει με άλλη, χρησιμοποίησέ το ως ερωτικό φίλτρο. 100% επιτυχία! Εγγύηση!!!". Τις λεπτομερείς οδηγίες του η Δηιάνειρα τις είχε αποστηθίσει "χαλκῆς ὅπως δύσνιπτον ἐκ δέλτου γραφήν" περιμένοντας την ώρα να τις βάλει σε πράξη. Και η ώρα φαίνεται πως είχε έρθει.

Θυμάται λοιπόν την ιστορία αυτή η Δηιάνειρα και ρωτά τον χορό των Τραχινίων Θεσσαλών γυναικών πως τους φαίνεται η ιδέα, αφού προηγουμένως διευκρινίζει ότι ξέρει -και πολύ καλά μάλιστα- τι είναι αυτό που σκέφτεται να κάνει. Μαγεία σκόπευε να κάνει, γι' αυτό λέει:

κακὰς δὲ τόλμας μήτ᾽ ἐπισταίμην ἐγὼ
μήτ᾽ ἐκμάθοιμι, τάς τε τολμώσας στυγῶ·
φίλτροις δ᾽ ἐάν πως τήνδ᾽ ὑπερβαλώμεθα
τὴν παῖδα καὶ θέλκτροισι τοῖς ἐφ᾽ Ἡρακλεῖ,       
μεμηχάνηται τοὔργον, εἴ τι μὴ δοκῶ
πράσσειν μάταιον· εἰ δὲ μή, πεπαύσομαι.

που πα να πει σε ελεύθερη απόδοση

Μακάρι ποτέ να μη μάθω πως φτιάχνονται ερωτικά φίλτρα.
Άλλωστε σιχαίνομαι όσες τα φτιάχνουν ή τα χρησιμοποιούν. 
Όμως τώρα που το έχω βρει ήδη έτοιμο, ας δοκιμάσουμε
μην τυχόν και τα θέλγητρα αυτού του ερωτικού φίλτρου
σαγηνεύσουν τον Ηρακλή περισσότερο από τα κάλλη της Ιόλης. 
Πάντως το ξεκαθαρίζω: αν δεν φανεί αποτελεσματικό το φίλτρο, 
εγώ δεν ξανασχολούμαι με τη μαγεία. 

Και ο χορός των Τραχινίων γυναικών από τη Θεσσαλία, απαντά κάτι σε στυλ "Καλά κάνεις και πειραματίζεσαι!!! Αν δεν πειραματιστείς δεν πρόκειται να φτάσεις στη γνώση". Τετριμμένοι και στερεοτυπικοί διάλογοι δηλαδή. Όσοι έχουν βρεθεί σε κύκλους ανθρώπων που ασχολούνται με το αντικείμενο, τα έχουν ακούσει.

Ε, κι επειδή άμα έχεις τέτοιους φίλους τι τους θέλεις τους εχθρούς, η Δηιάνειρα παίρνει ένα κομμάτι μάλλινο ύφασμα, το βουτάει στο βαζάκι με το αίμα του κένταυρου και με αυτό αλείφει έναν χιτώνα και τον στέλνει μ' έναν αγγελιοφόρο ως δώρο στον Ηρακλή που ήταν καθ' οδόν, προκειμένου ο Ηρακλής να τον φορέσει και να προσφέρει θυσία φορώντας τα καλά του. Ο αγγελιοφόρος με το δώρο φεύγει, και ξαφνικά η Δηιάνειρα φρικάρει επειδή βλέπει ότι το κομμάτι μαλλί που είχε χρησιμοποιήσει, μόλις ήρθε σε επαφή με το φως του ήλιου διαλύθηκε βγάζοντας αφρούς σαν να έχει πέσει σε οξύ ένα πράμα... Ήταν φανερό, ο Κένταυρος Νέσσος την είχε ξεγελάσει. Εχθρός του Ηρακλή ήταν ο Κένταυρος, δεν είχε λόγο να θέλει το καλό της συζύγου του Ηρακλή...

Η Δηιάνειρα μόλις συνειδητοποιεί τι έκανε και πληροφορείται τι συνέπειες είχε αυτό που έκανε, αυτοκτονεί.

Σε λίγο εμφανίζεται ο Ηρακλής σε φορείο σφαδάζοντας από τους πόνους. Ο χιτώνας έχει κολλήσει στο δέρμα του και τον έχει γεμίσει πληγές. Αιμορραγεί. Αργοπεθαίνει. Καταριέται τη Δηιάνειρα. Σφαδάζοντας γελάει με το γεγονός ότι νίκησε θηρία, βαρβάρους, στοιχεία της φύσης αλλά την πάτησε από την κακία της γυναίκας του. Αρχίζει να την κακολογεί στον γιό του, τον Ύλλο. Ο Ύλλος έχοντας μάθει εν τω μεταξύ τα κίνητρα της μαμάς του Δηιάνειρας, προσπαθεί να τη δικαιολογήσει λέγοντας στον πατέρα του πως η Δηιάνειρα είχε καλή πρόθεση: χρησιμοποίησε "μαγικό φίλτρο" προκειμένου να εξασφαλίσει την αγάπη του συζύγου της:

στέργημα γὰρ δοκοῦσα προσβαλεῖν σέθεν
ἀπήμπλαχ᾽, ὡς προσεῖδε τοὺς ἔνδον γάμους

Όπου μαθαίνουμε τη λέξη "στέργημα" -την κρατάμε για παρακάτω.

Ο Ηρακλής ρωτά ποιος είναι ο "φαρμακεύς" που έφτιαξε το στέργημα. Μόλις πληροφορείται πως πίσω απ' όλα κρύβεται ο Νέσσος, εννοεί τι έχει συμβεί. Τελικά ο Ηρακλής μη αντέχοντας τους αφόρητους πόνους, και έχοντας εννοήσει το νόημα της "παλαιάς δέλτου που ήταν εγγεγραμμένη με συνθήματα", κατανοεί ότι η δέλτος δεν έλεγε πως είτε θα πεθάνει είτε θα επιστρέψει για να ζήσει μια ζωή χωρίς λύπες... Άλλο έλεγε η δέλτος:  ότι θα πεθάνει προκειμένου να ζήσει μια ζωή χωρίς λύπες. Το μαντείο της Δωδώνης είχε δίκιο: Μόνο οι νεκροί ζουν μια ζωή χωρίς λύπες.

Παραγγέλνει στο γιό του να τον ανεβάσει στην κορφή του βουνού και να τον κάψει. Και μετά να παντρευτεί την Ιόλη. Ο Ύλλος κάθε άλλο παρά έχει όρεξη να παντρευτεί την Ιόλη, την αιτία των δεινών της οικογένειας του. Συμφωνεί μόνο επειδή πρόκειται για εντολή του πατέρα του. Ούτε ο πατέρας του ούτε ο ίδιος γνωρίζουν πως μέσα από αυτή την ένωση θα γεννηθεί το γένος των Ηρακλειδών.

Το έργο κλείνει με τον Ύλλο, τον Ηρακλή και τη συνοδεία τους να ετοιμάζονται για την ανηφορική πορεία. Στις τελευταίες λέξεις του έργου, ο Ύλλος υπενθυμίζει: "Τίποτα απ' όσα έγιναν δεν θα είχε γίνει αν δεν το είχε θελήσει ο Δίας". Μοιάζει να κατηγορεί (και όντως κατηγορεί) τους θεούς. Όμως εμείς (όπως κι ο Σοφοκλής που έγραψε το έργο) ξέρουμε και το παρακάτω της ιστορίας: Τελικά ο Ηρακλής αποθεώθηκε.

Εδώ είναι που δικαιώνονται τα λόγια του χορού
ἀνάλγητα γὰρ οὐδ᾽ ὁ πάντα κραίνων βασιλεὺς ἐπέβαλε θνατοῖς Κρονίδας·
ἀλλ᾽ ἐπὶ πῆμα καὶ χαρὰ πᾶσι κυκλοῦσιν, οἷον
ἄρκτου στροφάδες κέλευθοι
Μόνο που ο χορός την ίδια στιγμή έκανε λάθος: Τα λόγια του είχαν ως σκοπό να δώσουν κουράγιο στη Δηιάνειρα, να της πουν πως "τα καλύτερα έρχονται" για τον άντρα της. Ρόδα είναι και γυρίζει, που λένε. Αυτό είπε ο χορός. Όμως η ρόδα που γύρισε ήταν πολύ μεγαλύτερη από εκείνην που ο χορός είχε στο μυαλό του...

Και μείναμε εμείς με το "στέργημα".
Από το ρήμα "στέργω", από το οποίο παράγεται η "στοργή".
Μια εναλλακτική για το "στέργημα" είναι το "στέργηθρον", αν και σε πολλές περιπτώσεις το "στέργηθρον" είναι τόσο το "μαγικό φίλτρο" για την απόσπαση της στοργής όσο και η ίδια η στοργή.
Στα χρόνια του μεσαίωνα, το ρήμα "στέργω" έπαθε μια μετάλλαξη κι έγινε "στρέγω".
Όπου ως "στρέγω" το ρήμα αποξενώθηκε από τη στοργή κι απέκτησε την πρόσθετη έννοια "πετυχαίνω το αποτέλεσμα που επιδιώκω".

Ο μεσαίωνας πέρασε, σήμερα πλέον ζούμε σ' έναν κόσμο όπου σύμπαντες και σύμπασες οι εν Ιταλία στρέγκες και στρέγκισσες, οι στρεγκονερίστες και οι στρεγκονερίστριες, αρέσκονται να θεωρούν πως η ιταλική λέξη stregoneria προέρχεται από το -εξίσου ελληνικό- νυχτοπούλι "στριξ".
Δίκιο θα έχουν εφόσον δηλώνουν σίγουροι, δεν μπορεί παρά να ξέρουν καλύτεραα από εμάς τους απέξω, ωστόσο δεν ξέρω αν θα ήταν τραγικό ή κωμικό το να έχουν άδικο. Το να μην ξέρουν τι σημαίνει η λέξη που χρησιμοποιούν για να περιγράψουν "τας κακάς τόλμας" τους.

Όπως και να 'χει το πράγμα, "αι κακαί τόλμαι" τους μοιραία θα στεφθούν από πλήρη αποτυχία εφόσον επηρεάζουν ή δεν επηρεάζουν μόνο τον μικρό κύκλο των πραγμάτων της ζωής, παρ' όλο που -όπως μας διδάσκουν οι Τραχίνιες του Σοφοκλή- υπάρχει ένας ακόμα μεγαλύτερος κύκλος της ζωής, ο οποίος μεγαλύτερος κύλος, στην τελική, είναι όλα τα λεφτά!

Οι Αρχές της Κυνικής φιλοσοφίας

Οι Αρχές της Κυνικής φιλοσοφίας

ΘΕΣΗ 1. Κατά τους «Κυνικούς», η Φιλοσοφία οφείλει ν’ ασχολείται με την καθημερινή ζωή και με κάθε τι που είναι συγκεκριμένο και απτό και να παρακάμπτει, ως ματαιοπονία, τον κόσμο των αφηρημένων εννοιών. Για την Αρετή, η οποία ορίζεται ως σκοπός της ζωής, δεν απαιτείται πολυμάθεια, και στην κατάκτησή της δεν συντελεί διόλου η μελέτη πολύπλοκων αντικειμένων όπως η Γεωμετρία, η Μουσική και η Λογοτεχνία.


Ανίσχυρες και παραπλανητικές είναι επίσης όλες οι ενασχολήσεις με μεταφυσικά, γλωσσολογικά και επιστημονικά ζητήματα. Ως βασικά εργαλεία διακίνησης των ιδεών της Σχολής αναγνωρίζονται μόνον το έμπρακτο παράδειγμα και η συγγραφή «διατριβών» και «σάτυρας».

ΘΕΣΗ 2. Σημαντικό είναι το απτό άτομο και όχι η αόριστη και γενική έννοια «Ανθρωπότης» και η λεγομένη «κοινή ανθρώπινη φύσις». Το «καλό» ισχύει για τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά, σε προσωπική βάση, και η «ευδαιμονία» αποκτάται με την εξασφάλιση της μέγιστης δυνατής εσωτερικής αυτάρκειας μέσω της απελευθερώσεως από τις μεταβολές της Τύχης και των άλλων εξωτερικών του εαυτού (και συχνά απειλητικών προς αυτόν) δυνάμεων του κόσμου. Ο «ευδαίμων» άνθρωπος οφείλει να είναι επιμόνως αδιάφορος και υπομονετικός απέναντι στις όποιες συμφορές.

Το κέντρο βάρους της ηθικής και της συνειδησιακής αλλαγής τοποθετείται από τους Κυνικούς αποκλειστικώς στο άτομο, πέρα από κάθε εξωτερικό δεδομένο, όπως θεσμούς, συνήθειες, απόψεις, έξεις, κανόνες, παρορμήσεις, σχέσεις. Η όποια αλλαγή και βελτίωση είναι αποκλειστικώς εσωτερική ανθρώπινη υπόθεση, εντελώς ανεξάρτητη από την όποια κοινωνική, πολιτισμική, πολιτική και οικονομική πραγματικότητα. Η εσωτερική συνειδησιακή αλλαγή είναι απείρως πιο σημαντική από κάθε πολιτικοκοινωνική τέτοια, σε βαθμό που η τελευταία να καθίσταται ακόμη και αδιάφορη.

ΘΕΣΗ 3. Πρέπει να αντιμετωπισθούν με τη μέγιστη περιφρόνηση τα όσα αιχμαλωτίζουν τους ανθρώπους στα δεσμά των «αναγκών», δηλαδή ο πλούτος, η πολυτέλεια, τα αξιώματα, η δόξα, οι απολαύσεις κ.ά. Η ειρήνη του πνεύματος και η ακμή του σώματος, κατακτώνται μέσω μίας απλής και λιτής διαβιώσεως, της λεγόμενης «εντίμου πενίας».

Στον άμετρο και αφιλοσόφητο άνθρωπο, τα αποκτήματα κατά κανόνα γίνονται αδυσώπητοι και εκνευριστικοί κτήτορες, και η λεγομένη «κοινωνική θέση» ή τα διάφορα αξιώματα γίνονται δυνάστες των κατόχων τους, τους οποίους εν τέλει καταπίνουν.

Ο Κράτης αποκαλεί «ημιονηγούς» τους στρατηγούς, ενώ κατά τον Διογένη ο «Κυνικός» είναι πιο προνομιούχος από τον θεωρητικώς ισχυρότερο όλων των ανθρώπων, τον τύραννο, επειδή ο τελευταίος έχει πάρα πολλά να χάσει, άρα και πάρα πολλές αιτίες για να φοβηθεί (Δίων Χρυσόστομος 8, 17).

Ενώ ο τύραννος τρέμει συνεχώς, ο «Κυνικός» δεν φοβάται απολύτως τίποτε, διότι δεν έχει, ή δεν θεωρεί, τίποτε δικό του, αλλ’ αντιθέτως, χαλαρωμένος και εσαεί ελεύθερος, κυριαρχεί απολύτως πάνω στον φόβο του ως «το μόνο πράγμα που όντως έχει νόημα να φοβάται κανείς».

ΘΕΣΗ 4. Η εμπειρία και η μέσω των αισθήσεων αντίληψη, αποτελούν τη μοναδική πηγή της Γνώσεως. H μεγαλύτερη από όλες τις ανοησίες είναι το να παίρνει κανείς την ίδια τη ζωή στα σοβαρά, ή, έστω, περισσότερο σοβαρά από όσο η ίδια η φύση της απαιτεί, ως διαδρομή περισσότερο παρά ως άπαν. Ο βίος δεν είναι παρά μία διασκεδαστική περιπέτεια, μία πόρευση μέσα από φιλικά ή εχθρικά δεδομένα και καταστάσεις, και ο θάνατος απλώς το υποχρεωτικό πέρασμα εκτός του εμβίου κόσμου σε κάποια δεδομένη χρονική στιγμή, άρα παντελώς αδιάφορος.

Οι νεκροί εκ των πραγμάτων δεν υποφέρουν, οι δε ζώντες για να μην υποφέρουν οφείλουν πρωτίστως να κατανικήσουν τον φόβο του θανάτου. Όπως τονίζει ο Διογένης, η ετοιμότητα του ανθρώπου να πεθάνει ανά πάσα στιγμή είναι εκείνη που τον κάνει πραγματικά ευτυχή και ελεύθερο.

ΘΕΣΗ 5. Ως συνέπεια των ανωτέρω, οι Κυνικοί, όπως και οι Στωϊκοί με την αυτή συλλογιστική βάση, επιδοκιμάζουν την «εύλογον» αυτοκτονία, δηλαδή την εθελουσία αποχώρηση από τον βίο ως το κατεξοχήν και πάντοτε πρόχειρο εργαλείο εξασφαλίσεως Αξιοπρέπειας και Ελευθερίας.

Το ίδιο επιδοκιμάζουν την ευσπλαχνική ευθανασία και όχι αδίκως βεβαίως, αφού, όπως σημειώνει ο Τζαίησον Ξενάκης, «η στάση απέναντι στο δικαίωμα των ανθρώπων να πεθάνουν είναι σημαντική ένδειξη για το πόσο ανθρωπιστική είναι μία κοινωνία».

Κανείς δουλοκτήτης και δουλοποιός δεν αρέσκεται στην ιδέα πως ανά πάσα στιγμή είναι εφικτή η οριστική απόδραση κάποιων δούλων του, ή ακόμη και όλων των δούλων του (και δεν είναι διόλου συμπτωματική η καταδίκη κάθε εθελουσίας αποχωρήσεως από τις γνωστές οργανωμένες Θρησκείες που συνεργάζονται στενά με συστήματα πολιτικο-οικονομικού εξουσιασμού).

ΘΕΣΗ 6. Ο πραγματικά σοφός πρέπει να στέκει αντίθετος στη χρήση γενικών εννοιών και να καλλιεργεί τον αντιϊδεαλισμό και τον σχετικισμό. Η «Αρετή» και η «Κακία», υπό την κυρίαρχη, συμβατική και γενική χρήση τους, είναι απλώς λέξεις κενές.

ΘΕΣΗ 7. Υπάρχει θεμελιώδης διαφορά ανάμεσα στη «Φύση» (η οποία στηρίζεται στο «Είναι») και το «Νόμο» (ο οποίος στηρίζεται στο «Έθιμον»). Όλοι οι κοινωνικοί θεσμοί είναι συμβατικοί και τεχνητοί, αλλά και αμείλικτοι στραγγαλιστές της ατομικής ελευθερίας αν κανείς διαπράξει το σφάλμα να τους πάρει στα σοβαρά.

Η πραγματική απελευθέρωση (από-ελευθέρωση), επιτυγχάνεται μέσω της εκ θεμελίων επαναξιολογήσεως όλων των αξιών και της συνειδητοποιήσεως του απρόσμενα μεγάλου αριθμού πραγμάτων που μπορούν να διαγνωσθούν, και εν συνεχεία ν’ αντιμετωπισθούν ως περιττά ή παντελώς άχρηστα.

Πολιτισμός σημαίνει κατακλυσμός από άχρηστα αντικείμενα, σκουπιδοπαραγωγή, σκουπιδοσυλλογή, σκουπιδαποθησαύρισμα και σκουπιδολατρία, συνεπώς ο «Κυνικός» οφείλει να διαβιεί με τρόπο που ν’ αποδεικνύει το πόσο ελάχιστα είναι τα πράγματα τα οποία όντως απαιτεί ένας βίος Ελευθερίας και Αυτο-εξαρτήσεως. Το ιδανικό του «Κυνικού», είναι η πλήρης απουσία των οποιωνδήποτε δεσμών.

Όταν μηδενίζεται η ένταξη, μηδενίζονται οι απώλειες και συνεπώς ο άνθρωπος μένει αυτάρκης, αυτεξούσιος και ευδαίμων, όπως ένας ένσαρκος Θεός, του οποίου οι πραγματικές ανάγκες περιορίζονται στη βιολογική διατήρηση και μόνον εκεί. Οι πραγματικοί Θεοί θεωρούνται τέτοιοι, επειδή ακριβώς δεν χρειάζονται απολύτως τίποτε και η Αυτάρκεια είναι πρωτεύον χαρακτηριστικό τους.

ΘΕΣΗ 8. Ως υπογράμμιση της ανθρώπινης Αυτάρκειας, ο «Κυνικός» δεν χρειάζεται καν τον λεγόμενο προσωπικό χώρο, για τον οποίο πασχίζουν σε όλον τους τον βίο οι άλλοι άνθρωποι, αλλ’ αντιθέτως λειτουργεί πάντοτε δημοσίως, ακόμη και στις περιπτώσεις του φαγητού, του ύπνου ή και αυτού ακόμη του ερωτισμού. Σε αντίθεση προς τα ισχύοντα, το να κρύβεται κανείς καθ’ οιονδήποτε τρόπο, για τον «Κυνικό» αποτελεί όνειδος, επειδή καταδεικνύει φοβικότητα, υποκρισία και αρρωστημένη μυστικοπάθεια.

Ο Κράτης και η Ιππαρχία αποτολμούν να κάνουν δημοσίως έρωτα, ενώ ο Διογένης, αυνανιζόμενος στο κέντρο της Αγοράς, αναφωνεί ότι είναι κρίμα από τη φύση να μη μπορούν οι θνητοί να χορτάσουν αναλόγως την πείνα τους χαϊδεύοντας απλώς την κοιλιά τους.

ΘΕΣΗ 9. Για τους «Κυνικούς», ακόμη και οι θρησκείες είναι «προϊόντα ανθρώπινης συνήθειας». Κατ’ αυτούς, ο Κόσμος διοικείται από έναν «Θείο Νού», που δεν μπορεί ν’ αναπαρασταθεί με εικόνα διότι, απλώς, τίποτε επί γης δεν ομοιάζει προς αυτόν. Οι Θεοί πάντως του Εθνικού Πολυθεϊσμού, μπορούν να θεωρηθούν «πολλές μορφές» αυτού του «Θείου Νοός», οπότε η ερμηνεία της φύσεώς τους καθίσταται δυνατή μέσω της αλληγορίας.

ΘΕΣΗ 10. Η Αρετή είναι διδακτέα και από τη στιγμή που θα κατακτηθεί είναι παντελώς αδύνατον να απωλεσθεί. Ο κάτοχός της, ο «Κυνικός» σοφός, είναι απολύτως ελεύθερος και αυτάρκης, αφού, με το να είναι τέτοιος, κατέχει όλον τον πλούτο που μπορεί να αφορά την ανθρώπινη φύση. Σε αντίθεση προς αυτό που πάρα πολλοί πιστεύουν, η αντισυμβατικότητα του «Κυνικού» δεν είναι απλώς ένα εντόνως δραματικό μέσον για την επίτευξη ενός σκοπού ή για την άμεση ενόχληση του μέσου, συμβατικού ανθρώπου, με την ελπίδα ενός πιθανού αφυπνιστικού σοκ, αλλά αποτελεί, όπως πολύ σωστά τόνισε ο Ξενάκης, «αναπόσπαστο στοιχείο της προσωπικότητος του Κυνικού, που είναι ακέραιος και συνεπής. Αυτό που λέει το εννοεί και αυτό που πρεσβεύει το εφαρμόζει».

Όλοι μια μέρα θα πεθάνουμε. Το θέμα είναι μέχρι τότε τι κάνουμε. Σκεφτείτε πως κανένα άλλο όν δεν μπορεί να το κάνει αυτό. Κανένα όν δεν μπορεί ν’ αποφασίσει τι θέλει να κάνει στην ζωή του. Κι όμως αυτό το πλεονέκτημα μένει έμενε και θα μένει πάντα ανεκμετάλλευτο από τους ανθρώπους. Κάναμε κάνουμε και μάλλον θα συνεχίσουμε να κάνουμε ότι μας λένε και όχι ότι θέλουμε και το ουσιαστικότερο, δεν καταλαβαίνουμε τι κάνουμε και δεν ξέρουμε τι θέλουμε. !!!

Το κείμενο είναι αναδημοσίευση από το enallaktikos.gr που με τη σειρά του το αναδημοσίευσε από το περιοδικό "Ο Κήπος του Επίκουρου".  Το αναδημοσιεύω αφ' ενός επειδή πολύ μ' αρέσουν αυτές οι σκυταλοδρομίες αναδημοσιεύσεων και αφ' ετέρου επειδή φρονώ πως όλες οι φιλοσοφικές τάσεις των παλιών έχουν και σήμερα το ενδιαφέρον και το χάζι τους, χώρια που είμαι πεπεισμένος ότι ακόμα και η απέξω-απέξω μελέτη των βασικών αρχών μιας φιλοσοφικής τάσης, μόνο όφελος μπορεί να φέρει στον μελετήσαντα -ασχέτως αν τελικά αυτός θα βρει λόγους να υιοθετήσει ή να απορρίψει (συνολικά ή εν μέρει) αυτές τις βασικές αρχές.